स्थान: नवी दिल्ली
अग्निपथ योजनेअंतर्गत सैन्यदलात भरती झालेल्या अग्निवीरांच्या भवितव्याबाबत केंद्र सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. चार वर्षांचा प्रारंभिक सेवाकाळ पूर्ण झाल्यानंतर सैन्यदलातून बाहेर पडण्याची शक्यता असलेल्या ७५ टक्के अग्निवीरांना आता आणखी दोन वर्षे सेवेत राहण्याची संधी मिळणार आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत या निर्णयाला मंजुरी देण्यात आली. त्यामुळे अग्निवीरांच्या सेवाकाळाबाबत आणि नियमित सैन्यदलात समावेशाच्या संधींबाबत महत्त्वाचा बदल झाला आहे.
नवी दिल्ली येथे केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या बैठकीनंतर आयोजित पत्रकार परिषदेत केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव आणि चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी यांनी या निर्णयाची माहिती दिली. पहिल्या तुकडीतील अग्निवीरांचा चार वर्षांचा सेवाकाळ पूर्ण होण्याच्या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
७५ टक्के अग्निवीरांना दोन वर्षांची अतिरिक्त सेवा
अग्निपथ योजनेच्या मूळ तरतुदीनुसार, चार वर्षांचा सेवाकाळ पूर्ण करणाऱ्या अग्निवीरांपैकी २५ टक्के जवानांची गुणवत्ता आणि निर्धारित निकषांच्या आधारे नियमित सैन्यदलात निवड केली जाणार होती. उर्वरित ७५ टक्के अग्निवीरांना चार वर्षांनंतर सेवेतून मुक्त होऊन नागरी जीवनात परतावे लागणार होते.
मात्र, नव्या निर्णयानुसार या ७५ टक्के अग्निवीरांना आणखी दोन वर्षांचा अतिरिक्त सेवाकाळ देण्यात येणार आहे. त्यामुळे त्यांना सैन्यदलात एकूण सहा वर्षे सेवा करण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते. अतिरिक्त दोन वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण झाल्यानंतर नियमित सैन्यदलात सहभागी होण्याची आणखी एक संधी त्यांना मिळणार आहे.
नियमित सैन्यदलात समावेशासाठी निवड निकष महत्त्वाचे
अतिरिक्त दोन वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या अग्निवीरांना नियमित सैन्यदलात समाविष्ट होण्याची संधी दिली जाणार आहे. मात्र, याचा अर्थ सर्व अग्निवीरांना कायमस्वरूपी नोकरी मिळणार असा नाही. संबंधित जवानांची स्वतःची इच्छा आणि सैन्यदलाने निश्चित केलेल्या वस्तुनिष्ठ निवड निकषांची पूर्तता या बाबी महत्त्वाच्या राहणार आहेत.
मूळ तरतुदीनुसार पहिल्या चार वर्षांनंतर गुणवत्तेच्या आधारे २५ टक्के अग्निवीरांना नियमित सेवेत सामावून घेण्याची प्रक्रिया कायम राहणार आहे. उर्वरित अग्निवीरांना अतिरिक्त दोन वर्षांच्या सेवेनंतर नियमित सैन्यदलात दाखल होण्याची संधी मिळेल. त्यामुळे सैन्यदलात करिअर करण्याची इच्छा असलेल्या तरुणांना स्वतःची कामगिरी सिद्ध करण्यासाठी अधिक वेळ उपलब्ध होणार आहे.
अग्निपथ योजनेचा आढावा घेतल्यानंतर निर्णय
अग्निपथ योजना १४ जून २०२२ रोजी सुरू करण्यात आली होती. या योजनेअंतर्गत तरुणांना चार वर्षांच्या निश्चित कालावधीसाठी सैन्यदलात अग्निवीर म्हणून भरती केले जाते. या कालावधीत त्यांच्या कामगिरीचे सातत्याने मूल्यमापन करण्याची तरतूद आहे. तसेच योजनेचा वेळोवेळी आढावा घेण्याचेही निश्चित करण्यात आले होते.
गेल्या चार वर्षांतील अग्निवीरांच्या कामगिरीचे मूल्यमापन केल्यानंतर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाल्याचे चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ जनरल एन. एस. राजा सुब्रमणी यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले. सैन्यदलाच्या गरजा आणि अग्निवीरांच्या कामगिरीचा विचार करून अतिरिक्त सेवाकाळाचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता. त्याला मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली आहे.
तरुणांसाठी सैन्यदलातील संधींचा नवा मार्ग
केंद्र सरकारच्या या निर्णयामुळे अग्निवीरांना सैन्यदलातील सेवा पुढे सुरू ठेवण्यासाठी अधिक संधी उपलब्ध होणार आहे. विशेषतः चार वर्षांनंतर बाहेर पडण्याची अपेक्षा असलेल्या ७५ टक्के अग्निवीरांना आणखी दोन वर्षे अनुभव मिळणार आहे. या काळातील कामगिरी त्यांच्या पुढील निवड प्रक्रियेत महत्त्वाची ठरू शकते.
मात्र, नियमित सेवेत समावेशाची संधी आणि प्रत्यक्ष निवड यामध्ये फरक आहे. त्यामुळे अग्निवीरांनी अतिरिक्त सेवाकाळात निर्धारित पात्रता, कामगिरी आणि निवड प्रक्रियेचे निकष पूर्ण करणे आवश्यक राहणार आहे.
अग्निपथ योजनेतील हा बदल सैन्यदलातील मनुष्यबळ व्यवस्थापन आणि अग्निवीरांच्या भविष्यातील संधी या दोन्ही दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे. चार वर्षांच्या सेवेनंतर बाहेर पडण्याची शक्यता असलेल्या तरुणांना आता आणखी दोन वर्षे देशसेवेची संधी मिळणार असल्याने या निर्णयाकडे देशभरातील इच्छुक तरुण आणि संरक्षण क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.