स्थान: अक्कलकोट
राज्यातील दुष्काळजन्य परिस्थिती आणि अवकाळी संकटांमुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडले आहे. पिकांचे नुकसान, वाढता उत्पादन खर्च, कर्जाचा बोजा आणि कुटुंबाच्या शिक्षणाचा खर्च अशा अनेक आघाड्यांवर शेतकरी झुंज देत आहेत. अशाच एका नुकसानग्रस्त शेतकरी कुटुंबाची दिवाळी साजरी करण्यासाठी आमदार रोहित पवार अक्कलकोट तालुक्यातील जेऊर गावात पोहोचले. या भेटीत त्यांनी शेतकऱ्यांच्या व्यथा जाणून घेतल्या आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडे घरात दिवाळी साजरी करण्याऐवजी शेतकऱ्यांना प्रतिहेक्टर आर्थिक मदत देण्याची मागणी केली.
नुकसानग्रस्त कुटुंबासोबत दिवाळी
रोहित पवार यांनी जेऊर गावातील एका छोट्या शेतकरी कुटुंबाच्या घरी जाऊन दिवाळी साजरी केली. यावेळी त्यांनी दोन विधवा महिलांना साडी-चोळी देऊन सणाच्या शुभेच्छा दिल्या. ही भेट केवळ सण साजरा करण्यापुरती मर्यादित नव्हती. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती आणि शेतीतील नुकसानीची माहिती घेताना त्यांच्यासमोर उभ्या असलेल्या अडचणींची तीव्रता स्पष्ट झाली.
तीन एकर शेती, पण हातात उत्पन्न नाही
रोहित पवार यांनी माध्यमांशी बोलताना या कुटुंबाची परिस्थिती सांगितली. त्यांच्या माहितीनुसार, या कुटुंबाकडे तीन एकर जमीन आहे. त्यापैकी दोन एकरांवरील ऊस जळून गेल्याने मोठे नुकसान झाले. ऊस लागवडीसाठी सुमारे दीड ते दोन लाख रुपये खर्च करण्यात आले होते. मात्र, पीक वाया गेल्याने हा खर्चही वसूल होण्याची शक्यता संपली.
उर्वरित अर्ध्या एकरात मिरचीचे पीक घेतले होते. हे पीक वाचवण्यासाठी कुटुंबाने जनावरे विकण्याचा निर्णय घेतला. एक लाख रुपये किमतीची म्हैस ४० हजार रुपयांना, तर ८० हजार रुपये किमतीची गाय ३५ हजार रुपयांना विकल्याचे रोहित पवार यांनी सांगितले. जनावरे विकून मिळालेली रक्कम मिरची पिकाच्या देखभालीसाठी खर्च करण्यात आली. या पिकासाठी दररोज सुमारे १,५०० रुपये खर्च करूनही अपेक्षित उत्पन्न मिळाले नाही, अशी माहिती त्यांनी दिली.
मुलांच्या शिक्षणावरही संकट
या कुटुंबातील आर्थिक संकटाचा परिणाम केवळ शेतीपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. कुटुंबात तीन मुली आणि एक मुलगा आहे. बहिणींना शिक्षण घेता यावे म्हणून मुलाने स्वतःचे शिक्षण सोडल्याचे रोहित पवार यांनी सांगितले. मुलींना पुढे शिकण्याची इच्छा आहे; मात्र आर्थिक परिस्थितीमुळे त्यांच्या शिक्षणात अडथळे निर्माण झाले आहेत.
शेतीतील नुकसान आणि उत्पन्नाचा अभाव यामुळे एका कुटुंबाच्या भविष्यावर कसा परिणाम होतो, याचे हे उदाहरण असल्याचे पवार यांनी आपल्या प्रतिक्रियेतून अधोरेखित केले. संबंधित कुटुंबाची कर्जमाफीही झालेली नसल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यामुळे आर्थिक अडचणींमध्ये कर्जाचा भार आणखी वाढल्याचे चित्र आहे.
घरात दिवाळी साजरी करण्यापेक्षा प्रतिहेक्टर मदत द्या
जेऊर येथे माध्यमांशी संवाद साधताना रोहित पवार यांनी राज्य सरकारच्या भूमिकेवर टीका केली. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शेतकऱ्यांच्या घरी जाऊन दिवाळी साजरी करण्यापेक्षा नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना प्रतिहेक्टर आर्थिक मदत द्यावी, अशी मागणी त्यांनी केली. शेतकऱ्यांच्या घरी भेट देणे हा संवादाचा एक मार्ग असू शकतो; मात्र प्रत्यक्ष नुकसान भरून काढण्यासाठी आर्थिक मदत आणि ठोस निर्णय आवश्यक असल्याचे त्यांच्या मागणीचे स्वरूप आहे.
शेतकऱ्यांना सणाच्या काळात दिलासा देण्याबरोबरच त्यांच्या शेतीचे नुकसान, कर्ज आणि मुलांच्या शिक्षणासारख्या प्रश्नांकडे सरकारने लक्ष देणे गरजेचे आहे. नुकसानग्रस्त कुटुंबांच्या परिस्थितीवरून मदतीची गरज अधोरेखित होत आहे.
शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर निर्णयाची अपेक्षा
दिवाळी हा आनंदाचा सण असला, तरी अनेक शेतकरी कुटुंबांसाठी तो आर्थिक विवंचनेत जात आहे. पीक जळणे, जनावरे विकावी लागणे आणि मुलांचे शिक्षण थांबणे ही परिस्थिती शेतीतील संकटाचे गांभीर्य दाखवते. रोहित पवार यांनी मांडलेली प्रतिहेक्टर मदतीची मागणी आता सरकारच्या निर्णयाकडे लक्ष वेधणारी ठरली आहे. शेतकऱ्यांच्या घरी भेटी आणि संवाद यांना प्रत्यक्ष आर्थिक मदतीची जोड मिळाली, तरच अशा उपक्रमांचा अपेक्षित परिणाम दिसू शकेल.