स्थान: नागभीड
अवैध सावकारीचा विळखा एखाद्या शेतकरी कुटुंबाचे आयुष्य किती उद्ध्वस्त करू शकतो, याचे धक्कादायक उदाहरण ठरलेल्या नागभीड तालुक्यातील रोशन शिवदास कुळे यांच्या प्रकरणात अखेर दिलासादायक घडामोड घडली आहे. कर्जाच्या परतफेडीसाठी स्वतःची किडनी विकण्याची वेळ आलेल्या या शेतकऱ्याची साडेतीन एकर शेतजमीन परत मिळवण्याच्या लढ्याला यश आले आहे. कायदेशीर प्रक्रियेनंतर संबंधित जमिनीची फेरफार नोंद पुन्हा कुळे कुटुंबाच्या नावाने करण्यात आली आहे.
### कर्जाच्या ओझ्याखाली शेतकऱ्याची परवड
चंद्रपूर जिल्ह्यातील नागभीड तालुक्यातील मिंथूर येथील रहिवासी रोशन कुळे यांनी ब्रह्मपुरी येथील अवैध सावकारांकडून कर्ज घेतले होते. मात्र, कर्जाची परतफेड करताना त्यांची आर्थिक परिस्थिती अधिकच बिकट झाली. कर्जाचा वाढता बोजा आणि परतफेडीचा ताण यामुळे त्यांच्यावर स्वतःची किडनी विकण्याची वेळ आली. या घटनेमुळे हे प्रकरण देशभर चर्चेत आले होते.
कर्जाच्या विळख्यात अडकलेल्या कुळे यांना आपली साडेतीन एकर शेतजमीनही विकावी लागली होती. शेतजमीन हे ग्रामीण कुटुंबाच्या उपजीविकेचे महत्त्वाचे साधन असते. त्यामुळे कर्जापोटी जमीन गमावणे हा त्यांच्या कुटुंबासाठी मोठा आर्थिक आणि सामाजिक आघात होता.
### बळजबरीने जमीन नावावर केल्याचा आरोप
या प्रकरणातील एक एकर पाच आर जमीन १९ एप्रिल २०२२ रोजी आरोपी प्रदीप बाबनकुळे याने बळजबरीने स्वतःच्या नावावर करून घेतल्याचा आरोप आहे. त्यानंतर ही जमीन अन्य व्यक्तीला विकण्यात आली होती. त्यामुळे जमीन पुन्हा मिळवण्यासाठी रोशन कुळे यांनी कायदेशीर मार्गाचा अवलंब केला.
यासाठी त्यांनी जिल्हा उपनिबंधक कार्यालयात अर्ज दाखल केला. संबंधित प्रकरणावर सुनावणी झाल्यानंतर जिल्हा उपनिबंधकांनी २२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी जमीन परत करण्याचा आदेश पारित केला. या आदेशामुळे कुळे कुटुंबाला न्याय मिळण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाचे पाऊल पडले.
### सातबारा उताऱ्यावर फेरफार नोंद
जिल्हा उपनिबंधकांच्या आदेशानंतर २८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी नवगाव पांड येथील ग्राम महसूल अधिकाऱ्यांनी संबंधित जमिनीच्या सातबारा उताऱ्यावर रोशन यांचे वडील शिवदास कुळे यांच्या नावाची फेरफार नोंद घेतली. या महसुली नोंदीमुळे संबंधित जमीन पुन्हा कुळे कुटुंबाच्या नावावर येण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
कायदेशीर प्रक्रियेतून मिळालेल्या या दिलाशामुळे रोशन कुळे आणि त्यांच्या कुटुंबाला मोठा आधार मिळाला आहे. आर्थिक संकटामुळे जमीन गमावलेल्या कुटुंबासाठी ही घडामोड केवळ मालमत्तेच्या पुनर्प्राप्तीपुरती मर्यादित नसून त्यांच्या हक्कांच्या लढ्यातील महत्त्वाचा टप्पा आहे.
### अवैध सावकारीवर नियंत्रणाची गरज
रोशन कुळे यांचे प्रकरण अवैध सावकारीच्या गंभीर परिणामांकडे पुन्हा लक्ष वेधते. आर्थिक अडचणींमुळे खासगी सावकारांकडून कर्ज घेणाऱ्या शेतकरी आणि सामान्य नागरिकांना अनेकदा अवाजवी आर्थिक दबावाचा सामना करावा लागतो. कर्जाची परतफेड करताना मालमत्ता गमावण्यापासून ते वैयक्तिक आयुष्यावर गंभीर परिणाम होण्यापर्यंतची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
अशा घटनांना आळा घालण्यासाठी अवैध सावकारीविरोधातील तक्रारींची गांभीर्याने दखल घेणे, व्यवहारांची चौकशी करणे आणि दोषींवर कायद्यानुसार कठोर कारवाई करणे आवश्यक आहे. तसेच आर्थिक अडचणीत असलेल्या शेतकऱ्यांना अधिकृत कर्जव्यवस्था आणि शासकीय मदतीपर्यंत पोहोचणे सुलभ होणेही महत्त्वाचे आहे.
रोशन कुळे यांना शेतजमीन परत मिळण्याच्या दिशेने मिळालेला दिलासा निश्चितच महत्त्वाचा आहे. मात्र, अशा प्रकारची वेळ अन्य कोणत्याही शेतकरी कुटुंबावर येऊ नये, यासाठी अवैध सावकारीच्या मुळावर घाव घालण्याची गरज आहे. एका कुटुंबाला मिळालेला न्याय हा अशा शोषणाविरोधात प्रशासनाने अधिक प्रभावीपणे काम करण्याची आठवण करून देणारा ठरतो.