स्थान: Uttar Pradesh
भारतीय निवडणूक आयोगाने उत्तर प्रदेशातील दहा राज्यसभा जागांसह देशातील विविध राज्यांमधील रिक्त जागांसाठी द्विवार्षिक निवडणुकांचा कार्यक्रम अधिकृतपणे जाहीर केला आहे. या घोषणेमुळे देशातील सर्वात मोठ्या राज्याच्या राजकारणात हालचालींना वेग आला असून राजकीय पक्षांनी रणनीती आखण्यास सुरुवात केली आहे. मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार उत्तर प्रदेशातील दहा जागांसाठी सोळा ऑक्टोबर रोजी मतदान प्रक्रिया पार पडेल. या संपूर्ण राजकीय घडामोडींमुळे दिल्ली आणि लखनौच्या राजकीय वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू झाली असून विधानसभा संख्याबळाच्या आधारावर कोणत्या पक्षाला किती यश मिळणार, याबाबत तर्कवितर्क लढवले जात आहेत. निवडणूक आयोगाच्या वेळापत्रकानुसार या निवडणुकीची अधिसूचना एकोणतीस सप्टेंबर रोजी जारी केली जाणार आहे. त्यानंतर उमेदवारांना आपले अर्ज दाखल करण्यासाठी सहा ऑक्टोबरपर्यंतची मुदत असेल. अर्जांची छाननी आणि माघार घेण्याची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर सोळा ऑक्टोबर रोजी प्रत्यक्ष मतदान घेतले जाईल. मतदानाची ही प्रक्रिया सकाळी नऊ वाजता सुरू होईल आणि सायंकाधी चार वाजेपर्यंत चालणार आहे. विशेष म्हणजे मतदानाची प्रक्रिया संपल्यानंतर अवघ्या एका तासात म्हणजेच सायंकाळी पाच वाजल्यापासून मतमोजणीला सुरुवात होईल आणि त्याच दिवशी सर्व निकालांची घोषणा केली जाईल. या संपूर्ण निवडणूक प्रक्रियेमुळे ऑक्टोबर महिन्यात उत्तर प्रदेशचे राजकारण चांगलेच तापण्याची चिन्हे आहेत. यंदाच्या निवडणुकीत उत्तर प्रदेशमधून संसदेच्या उच्चগृहात जाणारे नवे चेहरे कोण असणार आणि जुन्या खासदारांपैकी कोणाला पुन्हा संधी मिळणार, याविषयी उत्सुकता ताणली गेली आहे. उत्तर प्रदेशमधून राज्यसभेची मुदत संपणाऱ्या सदस्यांमध्ये विविध पक्षांच्या प्रमुख नेत्यांचा समावेश आहे. यात भारतीय जनता पक्षाचे अनेक मोठे नेते तसेच इतर पक्षांचे काही नामवंत खासदार आहेत ज्यांचा कार्यकाळ नोव्हेंबर महिन्यात पूर्ण होत आहे. काही खासदारांनी यापूर्वीच इतर जबाबदाऱ्या स्वीकारल्यामुळे त्यांच्या जागांवर आधीच रिक्तपणा निर्माण झाला होता. आता या सर्व रिक्त होणाऱ्या जागांसाठी नवीन सदस्यांची निवड केली जाणार आहे. वर्तमानातील राजकीय पार्श्वभूमी आणि उत्तर प्रदेश विधानसभेतील पक्षीय बलाबल पाहता या निवडणुकीचे गणित अतिशय स्पष्ट मानले जात आहे. विधानसभेतील सध्याच्या संख्याबळानुसार प्रत्येक उमेदवाराला विजयासाठी किमान सदतीस पहिल्या पसंतीच्या मतांची आवश्यकता भासणार आहे. या कमाल मर्यादेचा विचार करता सत्ताधारी भारतीय जनता पक्ष आपल्या संख्याबळाच्या जोरावर जास्तीत जास्त जागांवर विजय मिळवण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज दिसत आहे. राजकीय विश्लेषकांच्या मते भारतीय जनता पक्ष या निवडणुकीत आपल्या ताकदीनुसार तब्बल आठ जागांवर सहज विजय मिळवू शकतो. दुसरीकडे मुख्य विरोधी पक्ष असलेल्या समाजवादी पार्टीकडे असलेल्या संख्याबळाच्या आधारावर ते आपल्या कोटेतील दोन जागा सहजपणे सुरक्षित करू शकतात, असे दिसते. या निवडणुकीच्या निमित्ताने बहुजन समाज पार्टीसह इतर लहान पक्षांच्या भूमिकेवरही सर्वांचे लक्ष असणार आहे. उत्तर प्रदेशच्या राजकारणात मागील काही निवडणुकांपासून बदललेले समीकरण पाहता आगामी राज्यसभा निवडणूक भविष्यातील राजकीय दिशा ठरवणारी ठरू शकते. सन दोन हजार सतावीस मध्ये होणाऱ्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकीच्या आधी दोन्ही प्रमुख राजकीय युतींसाठी ही निवडणूक एक प्रकारची लिटमस टेस्ट मानली जात आहे. विधानसभेत पक्षांचे सध्याचे संख्याबळ आणि आमदारांची निष्ठा तपासण्यासाठी हा एक मोठा प्रसंग असेल. काही राजकीय वर्तुळात क्रॉस व्होटिंगची शक्यता देखील वर्तवली जात आहे, ज्यामुळे निकालात काही रंगत येऊ शकते. मात्र, संख्याबळाचे गणित पाहता भाजप आणि समाजवादी पक्ष आपापल्या अपेक्षित जागा मिळवण्यात यशस्वी ठरतील असा अंदाज आहे. निवडणूक आयोगाने सर्व प्रशासकीय तयारी सुरू केली असून निष्पक्ष आणि पारदर्शक वातावरणात निवडणूक पार पाडण्यासाठी यंत्रणा कामाला लागली आहे. उमेदवारी अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेपासून ते थेट मतमोजणीपर्यंत सर्व टप्प्यांवर कडेकोट बंदोबस्त आणि निवडणूक नियमांचे काटेकोर पालन केले जाणार आहे. सर्व राजकीय पक्षांनी आपापल्या आमदारांची मोट बांधण्यास सुरुवात केली असून अंतर्गत बैठकांचे सत्र तीव्र झाले आहे. कोण कोणत्या पक्षाकडून उमेदवारी मिळवणार आणि कोणाचे तिकीट कापले जाणार, याची नावे लवकरच जाहीर होण्याची शक्यता आहे. या संपूर्ण प्रक्रियेवर आता देशभरातील राजकीय निरीक्षकांचे लक्ष लागून राहिले आहे.