“३.५० लाखांचे बक्षिस असलेला माओवादी गोंदियात अचानक आत्मसमर्पण – वर्गेशने का घेतला तो धक्कादायक निर्णय?”

गोंदिया जिल्ह्यातील एक धडाडीचा माओवादी — ज्याच्यावर ₹३ लाख ५० हजारांचे बक्षीस जाहीर केले गेले होते — त्याने अचानक आत्मसमर्पणाचा निर्णय घेतला आहे. हा निर्णय त्याच्या सशस्त्र जीवनातील अनेक वर्षांनंतर समोर आला असून, तोच आत्मसमर्पणातून सार्वजनिक चर्चेत आला आहे.

गोंदियातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या समवेत सोमवारी जिल्हाधिकारी Prajit Nair व पोलिस अधीक्षक Gorakh Bhamre यांच्या समोर हा माओवादी ओळख झाला आहे. त्याचे नाव आहे वर्गेश उर्फ कोसा मंगलू उईका (वय २६, रा. बेदरे, पोस्ट जगरगुंडा; मूळ गाव – सुकमा जिल्हा, छत्तीसगड).

वर्गेशने म्हटले आहे की, माओवादी चळवळीत लहानपणापासून सहभागी होऊन पुढे त्याने अनेक हिंसात्मक घटना केल्या होत्या. मात्र संघटनेतील मनमानी, निधीचा दुरुपयोग, नेतृत्वाकडील शोषण, हिंसेचा प्रकार व प्रलोभने यांच्यावरून त्याच्या मनात निराशा निर्माण झाली. त्यामुळे त्याने हे पाऊल उचलले आहे.

माओवादीतून प्रवास
वर्गेशने सन २०१६ मध्ये जगरगुंडा दलममध्ये भरती झाल्याचे त्याने सांगितले आहे. बेसिक प्रशिक्षणानंतर त्याला दक्षिण गडचिरोली डिव्हिजनमधील भामरागड एरिया कमिटीमध्ये पाठविण्यात आले. तो २०१६ ते २०२१ या कालावधीत विविध दलम आणि सीएनएम (चेतना नाट्य मंच) मध्ये कार्यरत होता.

याच दरम्यान त्याच्यावर अनेक गुन्हे लागले — भामरागड, गट्टा दलम, जंगल फायरिंग, मोकळी हत्याकांड, पोलिस बातमीदारावर हल्ला अशा घटनांमध्ये त्याने सहभाग घेतल्याचे त्याने स्वीकारले आहे.

आत्मसमर्पणाचे कारण व परिणाम
वर्गेशने सांगितले की, माओवादी संघटनेतील वास्तवता आणि त्याच्या आयुष्यातील अडचणी यामुळे त्याला ह्या जीवनशैलीचा अर्थ सुजला. तो म्हणाला: “सुरक्षा दलांचा सततचा दडपशाहीचा दबाव, जंगलातच संकुचित जीवन, कुटुंबापासून दूर राहणे, आणि संघटनेची हिंसात्मक कृती हे सर्व पाहिल्यावर मी माझा निर्णय बदलला.” हा आत्मसमर्पणामुळे पोलिस व प्रशासनाला मोठी यशस्वी कामगिरी लाभली आहे.

महाराष्ट्र शासनाची “नक्षल आत्मसमर्पण व पुनर्वसन योजना” या प्रकारच्या निर्णयांना प्रेरणा देते आहे. यामुळे अशा प्रकारच्या कडवे निर्णयांना एक सशक्त पर्याय मिळत आहे – हिंसेचा मार्ग सोडून समाजाच्या मुख्य प्रवाहात येण्याचा.

ग्रामीण वास्तव व बदलाच्या दिशेने पाऊल
वर्गेशच्या गावात, जो अत्यंत नक्षलदर्शित भागात आहे, तेथे सशस्त्र माओवादी व कडवे जीवन होते. त्याने स्वतः अनुभवले की, जंगलातील जीवन, नियमित जेवण-उपचार नसणे, कुटुंबाशी संवादाचा अभाव यामुळे आपण थकबाकीच्या जीवनात अडकतो. हे लक्षात घेता त्याने आत्मसमर्पणाचा निर्णय घेतला.

यापुढे प्रशासनाकडून वर्गेशच्या पुनर्वसनासाठी आणि सामाजिक समाकलनासाठी व्यवस्था करण्यात येईल. त्याचबरोबर, याची छाप इतरही माओवादी कॅडरवर पडू शकते, ज्यामुळे भविष्यात हिंसात्मक चळवळीला धक्का मिळू शकतो.

नजर कोणाकडे?
– गोंदिया आणि गडचिरोली जिल्ह्यातील माओवादी प्रभाव कमी होतो आहे असं संकेत मिळत आहेत.
– व्यवस्था, विकास व दांडीचा दबाव यांचा परिणाम दिसून येतो आहे.
– परंतु, भविष्याची काळजी म्हणजे – हिंसा बंद करतील का, काय सामाजिक समाकलन साध्य होणार, हे पाहणे शिल्लक आहे.

या घटनेमुळे नक्कीच स्थानिक व राज्यस्तरीय स्तरावर चर्चा सुरू होईल – माओवादी चळवळीचा अंत होत आहे की त्यातील तीव्रता कमी होत आहे? या प्रश्नाचे उत्तर आता वेळोवेळी दिसेल.