“डमी उमेदवारांवर टीईटी परीक्षेत फोटो-दृश्य प्रणालीचा ‘एआय’ फटका – काय आहे खऱ्या परीक्षा केंद्रामागचे रहस्य?”
महाराष्ट्रातील शिक्षक पात्रता परीक्षा (TET) या स्पर्धात्मक परीक्षेत मोठ्या सुरक्षा पाऊलांची अंमलबजावणी केली जात आहे. राज्य परीक्षा परिषदेने यंदा “फोटो-दृश्य (Photo-View) प्रणाली” लागू केली आहे ज्याद्वारे डमी उमेदवारांची ओळख पटविणे शक्य होणार आहे. यासोबतच परीक्षेच्या केन्द्रांवर एआय (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) आधारित तंत्रज्ञानाद्वारे सीसीटीव्ही नजर ठेवली जाणार आहे, जे गैरप्रकार आणि फसवणुकीवर मोठ्या प्रमाणात नियंत्रण ठेवेल.
गोंदियात जिल्हा स्तरावर यंदाच्या TET परीक्षेमध्ये एकूण ८,४६८ उमेदवार सहभागी होणार आहेत, त्यांच्यासाठी १७ परीक्षा केंद्रे तयार करण्यात आली आहेत. उपशिक्षणाधिकारी ज्ञानेश्वर दिघोरे यांच्या माहितीप्रमाणे, पेपर १ साठी १६ केंद्रांमध्ये ४,१६९ परीक्षार्थी उपस्थित होतील, तर पेपर २ साठी १७ केंद्रांमध्ये ४,२९९ उमेदवार परीक्षा देतील.
फोटो-दृश्य प्रणालीचा महत्त्व
नवीन फोटो-व्ह्यू प्रणाली म्हणजे प्रत्येक उमेदवाराचा चेहरा त्याच्या अर्जात दिलेल्या फोटोशी जुळतो का, हे तपासले जाईल. यासाठी राज्य परीक्षा परिषदेमध्ये पूर्वीच्या TET परीक्षा-डेटामधील उमेदवारांच्या फोटोचा वापर करून तुलना केली जाणार आहे. जर एखादा चेहरा मागील परीक्षांतील नोंदणीशी त्या नावाखाली जुळत नसेल किंवा एखाद्याने वेगवेगळ्या नावांनी अर्ज भरले असल्याचे आढळले तर तो डमी उमेदवार म्हणून चिन्हांकित होईल.
यासोबतच बायोमेट्रिक सत्यापन, फेस-स्कॅनिंग यांसारखे तंत्रज्ञान वापरण्यात येत आहे, ज्यामुळे फसवणूक करणाऱ्या व्यक्तींना परीक्षेच्या प्रवेशापूर्वीच पकडता येईल.
कडक सुरक्षा आणि अंमलबजावणी
परीक्षा केंद्रांमध्ये प्रवेशाच्या वेळी मेटल-डिटेक्टर, मोबाइल तपासणी, हँड-होल्ड डिटेक्टरची तपासणी केली जाणार आहे. मोबाईल, स्मार्टवॉच, ब्लूटूथ डिव्हायसेस आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे परीक्षार्थ्यांबरोबर आणणे मनाई केले आहे.
तसेच, एआय-आधारित सीसीटीव्ही, म्हणजे परीक्षा केंद्रांवर लाईव्ह मॉनिटरिंग केले जाईल. हे सीसीटीव्ही केबल्स किंवा रेकॉर्डिंगची सोय विद्यार्थ्यांवर सातत्याने लक्ष ठेवू शकेल. परीचे केंद्र, परीक्षा नियंत्रण कक्ष व राज्य परिषद यांच्या दरम्यान कनेक्ट-व्ह्यू (Connect-View) सुविधा आहे — जी हॉटलाइनद्वारे तत्काळ संपर्क साधेल.
उमेदवारांसाठी बंधने
परीक्षार्थींनी आपले प्रवेशपत्राबरोबरच मूळ ओळखपत्र (आधार कार्ड, जन्मप्रमाणपत्र, जाती / अधिवास प्रमाणपत्र इत्यादी) आणणे आवश्यक आहे. परीक्षा परिषदेने स्पष्ट केले आहे की या सर्व कागदपत्रांची पडताळणी कडक पद्धतीने केली जाईल, कारण हे तंत्रज्ञान गैरप्रकारांना नियंत्रित करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
विश्वासार्हता आणि निष्पक्षता
या सर्व यंत्रणा लागू केल्याने परीक्षा अधिक पारदर्शक आणि निष्पक्ष होण्याची अपेक्षा आहे. फसवणूक करणाऱ्या उमेदवारांना प्रवेश न देऊन, केवळ खरे आणि पात्र उमेदवारांना शिक्षक होण्यासाठी संधी मिळू शकेल. उपशिक्षणाधिकारी आणि परीक्षा परिषद यांचे म्हणणे आहे की हे तंत्रज्ञान “परीक्षेत पारदर्शकता वाढवेल आणि गैरप्रकार कमी करेल.”
गोंदिया जिल्ह्यातील तयारी
गोंदियातील अधिकाऱ्यांनी केंद्रांवर सीसीटीव्ही कॅमेरे लावले आहेत. तसेच, एक कंट्रोल रूम तयार करण्यात आला आहे ज्याद्वारे परीक्षेचा अनुभव सुरक्षित आणि व्यवस्थित होईल.
लोकमत वृत्तात असेही म्हटले आहे की, या नव्या सुरक्षात्मक उपायांनी केवळ परीक्षेतील फसवणूक रोखायची नाही, तर शिक्षक पात्रता परीक्षेची प्रतिष्ठा आणि विश्वास वाढवायचा आहे. प्रशिक्षणार्थी, उमेदवार व पालकांसाठी ही एक मोठी भूमिका आहे — कारण शिक्षक पात्रता परीक्षा म्हणजे शिक्षक बनण्याचा स्वप्नाचा पहिला पायरी आहे, आणि आता ती पायरी अधिक सुरक्षित झाली आहे.
