देशात सर्वाधिक मानव-वन्यजीव संघर्ष चंद्रपूरमध्येच! ४७ मृत्यूंचं सत्य समोर
मानव-वन्यजीव संघर्षात चंद्रपूर देशात अग्रस्थानी — २०२५ मध्ये ४७ बळी!
चंद्रपूर – वाघांचे माहेरघर म्हणून प्रसिद्ध असलेला चंद्रपूर जिल्हा आता मानव-वन्यजीव संघर्षात भारतातील सर्वाधिक हल्ल्यांचा निघणारा प्रदेश म्हणून सतर्कतेचा मोठा सवाल उभा करत आहे. २०२५ साली १ जानेवारी ते ३० डिसेंबर या कालावधीत वन्यप्राण्यांच्या भीषण हल्ल्यांतून तब्बल ४७ नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे, अशी अधिकृत नोंद वनविभागाच्या आकडेवारीतून समोर आली आहे.
📈 भयावह आकडेवारी
या काळात फक्त मानवांनाच नाही तर विविध कारणांमुळे १२ वाघ व ५ बिबटे यांचाही मृत्यू झाल्याची नोंद आहे, ज्यामुळे हा संघर्ष संवादाच्या पलीकडे गंभीर मानला जात आहे.
या आकड़ेवारीनुसार, मानवी मृत्यू खालीलप्रमाणे विभागांमध्ये नोंदले गेले आहेत:
- मध्य चांदा वनविभाग – ३
- ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प – ११
- ब्रह्मपुरी वनविभाग – १९
- एफडीसीएम – ३
- चंद्रपूर प्रादेशिक वनविभाग – ११
एकूण: ४७ मृत्यू
वन्यप्राण्यांच्या मृत्यूची विभागीय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे:
- वाघ – १२ मृत्यू
- बिबट्या – ५ मृत्यू
🌲 वाढती संघर्षाची भीती
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्पामुळे जगभर प्रसिद्ध असलेला हा जिल्हा आता भयावह परिस्थितीमध्ये बुडत चालला आहे. मागील दोन वर्षांच्या तुलनेत यंदा संघर्षाची संख्या दीड पट वाढल्याचे चित्र दिसून येते. वर्ष २०२३ मध्ये २६ आणि वर्ष २०२४ मध्ये २९ लोकांचे बळी गेले होते, परंतु २०२५ मध्ये ही संख्या ४७ वर पोहोचली आहे.
समस्येचे मूळ कारण म्हणजे मानवी वस्ती जंगलाला अधिक जवळ येणे, जंगलावर आधारित रोजगार प्रणाली, प्रतिबंधात्मक उपायांचा अभाव आणि सतर्कतेचा तुटवडा. या सर्व गोष्टी संघर्षाला निमंत्रण देत आहेत.
🐯 ताडोबा-अंधारीचा समतोल खड्या?
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प आणि परिसरातील जंगल हे समुद्राप्रमाणे विस्तारलेले असून येथे वाघांची संख्या अत्यंत जास्त आहे. हा प्रदेश जंगली जीवन आणि मानव बस्त्यांमध्ये संतुलन राखण्याचे एक कठोर चाचणीचे क्षेत्र बनले आहे. वनविभागाने काही उपाययोजना सुरू केल्या आहेत, तरीही मृत्यूची प्रवृत्ती कमी झालेली नाही.
🛑 ऐकून घ्या स्थानिकांचं दुःख
याच संघर्षामुळे चंद्रपूरच्या ग्रामीण भागात नागरिकांमध्ये संतप्तता वाढली आहे. अनेकांनी आपापल्या गावात सुरक्षेच्या उपाययोजना घेण्याची मागणी केली आहे. काही ठिकाणी तर वनविभागाच्या निर्णयाविरुद्ध विरोध मोर्चाही काढण्यात आला आहे.
वन्यजीव अभ्यासक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि स्थानिक लोक यांचा असा मत आहे की, संघर्ष टाळण्यासाठी अधिक प्रभावी धोरणे, जनजागृती आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम, तसेच वन वस्तीच्या सहजीवनासाठी नव्याने नियोजन याची गरज आहे.
🧭 येथे संघर्षाचे रस्ते थांबत नाहीत
आपल्याला हे लक्षात घ्यावे लागेल की फक्त वन्यप्राणी हटवणे किंवा नियंत्रणात करणे हा संघर्षाचा पूर्ण उपाय नाही. या संघर्षाचे कारण मानवी विकास, जंगलाचे पुटलेले क्षेत्र, पाण्याच्या स्रोतांची देखभाल आणि वनराईचा जैविक पर्यावरण हे आहे. म्हणूनच, स्थानिक प्रशासन, वनविभाग, वन्यजीव संरक्षक आणि ग्रामस्थ यांमध्ये संयुक्त उपक्रम सुरू करणे आवश्यक आहे.
चंद्रपूरचा हा संघर्ष आता केवळ प्रदेशाचा प्रश्न राहिलेला नाही; तो संपूर्ण राज्य आणि देशाला मानव-वन्यजीव सहजीवनाची नव्याने रूपरेषा शोधण्याची सक्त गरज दर्शवतो.
