नवेगाव व्याघ्र प्रकल्पात गावकऱ्यांचा ‘आम्हाला आमच्या मूळ गावी पाठवा! गावकऱ्यांचा तापता आंदोलन”

गोंदिया : गोंदिया जिल्ह्यातील श्रीरामनगर ग्रामपंचायतातील पुनर्वसित सर्व नागरिक — ज्यांना पूर्वी त्यांच्या मूळ गावांहून हलवून येथे स्थानांतरित करण्यात आले होते — यांनी ४ डिसेंबर २०२५ रोजी ठाम निर्णय घेतला की, जर त्यांच्या मागण्या पूर्ण झाल्या नाहीत तर ते त्यांच्या पैतृक गावांमध्ये परत जातील. या मागणीचा अवलंब करत त्यांनी अस्मितेचा निर्धार दाखविला. त्यांना न्याय मिळेपर्यंत ते हटणार नाही, असा पवित्रा त्यांनी घेतला आहे.

ठरल्या प्रमाणे, श्रीरामनगरचे नागरिक सहा ते बारा ट्रॅक्टरवर कुटुंबांसह कोसमघाट व मनेरी मार्गे नवेगाव व्याघ्र प्रकल्पातील कालीमाती गवत कुरण परिसरात पोहोचले. त्यांनी सायंकाळी स्वतः जेवणाची व्यवस्था केली आणि सुमारे तीनशे लोकांनी तंबू लावले. रात्री तेथे ठिय्या आंदोलन सुरू झाले आहे. “आपल्या मागण्या पूर्ण होईपर्यंत, आपली मुभा असेलच नाही,” – असे गावकऱ्यांनी ठाम मत व्यक्त केले.

गावकरी हे कालीमाती, कवलेवाडा व झल्कारगोंदी येथील आहेत — ते त्यांच्या जुन्या, पैतृक गावी परतण्याची मागणी करत आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, शासनाने केलेल्या आश्वासनांची पूर्तता झाली नाही, त्यामुळे हे पुनर्वसन व स्थापन त्यांच्या हितासाठी नव्हते. म्हणूनच, “मूळ गावी परत द्या” ही त्यांची न्याय्य आणि जबाबदारीची मागणी आहे.

या आंदोलनाच्या निषेधार्थ, गोंदिया जिल्हा वन अधिकारी Pawankumar Jong यांनी प्रयत्न केले — त्यांनी गावकऱ्यांना आश्वासन दिले की, एका महिन्याच्या आत काही मागण्या शासन दरवाढ लावून मार्ग काढणे शक्य आहे. तरीही, गावकरी म्हणाले की जर निवेदन तसेच प्रतिज्ञा नाकारण्यात आली नाही, तर ते त्यांची लढाई सुरू ठेवतील.

वनविभाग आणि पोलीस अधिकार्‍यांची मोठी मेजवानी होती या आंदोलनस्थळी — उपवनसंरक्षक, उपसंचालक, वनपरिक्षेत्र अधिकारी सगळे उपस्थित होते. मात्र जेव्हा गावकरी गवत कुरण परिसरात पोहोचले, तेव्हा दुपारी तीन वाजता जेसीबीच्या माध्यमातून रस्त्यावर आडवी नाली काढ़ून रस्ते बंद करण्यात आले. यामुळे नवेगाव व्याघ्र प्रकल्पात जाणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी मार्ग अवरुद्ध झाला, अशा कारवाईनं प्रशासनाची भूमिका स्पष्ट झाली.

ही घटना फक्त एक आंदोलन नाही — ती न्याय, हक्क व मानवी गरजा यांचा संघर्ष आहे. हे मत त्या नागरिकांचे आहे ज्यांना त्यांच्या मूळ गावांपासून वंचित करून इथे हलवण्यात आले होते. त्यांच्या घरात, जमिनीत, जुनी माती, जुनी ओळख — ती सर्व काही सोडावी लागली. आता ते परत येऊ इच्छित आहेत. त्यांच्या मागणीला योग्य प्रतिसाद न मिळाल्यास, हे आंदोलन आणखी कठोर व निर्णायक रूप घेतु शकते.

जिल्हा व वनविभागासाठी हा घटनेचा घमासान आहे. कारण पर्यटनासाठी, संरक्षणासाठी, अभयारण्यासाठी ठरलेल्या नवेगाव–नागझिरा व्याघ्र प्रकल्पाची ओळख — आता एक मानवलेखन संघर्षाशी जोडली गेली आहे. भविष्यात या आंदोलनाचे परिणाम, निर्णय, आणि प्रशासनाची भूमिका — हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

या आंदोलनात भाग घेतलेल्या नागरिकांशी संवाद साधणे, त्यांचे मागण्यांचे कारण जाणून घेणे — याशिवाय समस्येचे समाधान नाही.