धडक २ – आंबेडकरी विचारांची नवी सिनेमाई अभिव्यक्ती

चित्रपटाचे अवलोकन:

‘धडक २’ (दिग्दर्शक शाझिया इक्बाल) हा तामिळ सिनेमाच्या ‘परियेरुम पेरुमाळ’ या कडवट वास्तवावर आधारित चित्रपटाचा हिंदी पुनर्कल्पना आहे. मूळ कथानक जसेच्या तसे न ठेवता, या हिंदी रुपांतरात उत्तर भारतातील शहरी पार्श्वभूमी, एका दलित विधीविद्यार्थ्याचे स्वप्न, प्रेम आणि जातीव्यवस्थेची हिंसक प्रतिक्रिया उलगडते.

नीलेश आहिरवार (सिद्धांत चतुर्वेदी) हा एक दलित तरुण “मी आंबेडकर व्हायचं आहे” हे स्वप्न घेऊन कायद्याच्या शिक्षणात दाखल होतो. त्याच्या वर्गातच असलेली उच्चवर्णीय विधी (त्रिप्ती डिमरी) त्याच्या आयुष्यात येते, पण प्रेम आणि समतेच्या भावना जातीच्या भिंतीवर आदळतात.

चित्रपटाची ठळक वैशिष्ट्ये:
🔷 सामाजिक प्रामाणिकपणा:
हा चित्रपट फक्त प्रेमकहाणी नाही, तर शोषण, जातवाचक हिंसा, आणि दलित स्वाभिमानावर केंद्रित आहे. “धडक” या आधीच्या सिनेमाच्या तुलनेत, धडक २ जातीचा मुद्दा लपवत नाही, तर पूर्णपणे त्याला सामोरे जाते.

🔷 आंबेडकरी प्रतीकांचा वापर:
चित्रपटात बाबासाहेब आंबेडकर, फुले, पेरियार यांची चित्रं, त्यांचे विचार आणि त्यावर चालणारे संवाद यामुळे दलित विचारांचा स्पष्ट प्रभाव जाणवतो. “शिक्षण हेच मुक्तीचं साधन” – ही बाबासाहेबांची शिकवण येथे नीलेशच्या स्वप्नांमधून प्रकट होते.

🔷 रिअॅलिझम:
‘धडक २’ मधील दलित अनुभव, खास करून शिक्षणसंस्थांमध्ये असलेला भेदभाव, हे वास्तव समोर आणते. एका दलित विद्यार्थ्याची आत्महत्या (रोहित वेमुलाच्या आठवणी जागवणारी) आणि त्यानंतरचा आंदोलनाचा सूर चित्रपटात विचारप्रवर्तक ठरतो.

काही मर्यादा:
🔸 सेन्सॉरचे गंडांतर:
चित्रपटात १६ पेक्षा जास्त कट लावण्यात आले आहेत. जातिवाचक अपशब्द, आणि तीव्र संवाद हे मूक किंवा कापण्यात आले आहेत, ज्यामुळे चित्रपटाचा अस्सलपणा थोडा विस्कळीत होतो.

🔸 बॉलीवूडची आभासी झाक:
काही भागांमध्ये चित्रपटाची सेटिंग, संगीत किंवा दृश्यं ही वास्तवाहून अधिक ‘ग्लॉसी’ वाटतात. मूळ तामिळ चित्रपटातील तीव्रता येथे किंचित कमी झाल्याचे जाणवते.

बाबासाहेब आंबेडकरांचा प्रभाव:
📘 शिक्षण आणि स्वातंत्र्य:
नीलेशसारखा युवक जेव्हा कायदा शिकतो, तेव्हा तो बाबासाहेबांच्या ‘शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा’ या संदेशाला कृतीत आणतो. त्याचे “आंबेडकर व्हायचंय” हे स्वप्न फक्त वैयक्तिक यशासाठी नाही, तर जातव्यवस्थेला आव्हान देण्यासाठी आहे.

📘 स्वाभिमान आणि संघर्ष:
जातीय अपमानांना झुगारून, सतत नकारात्मक वागणुकीला सामोरे जाऊन स्वतःची अस्मिता जपण्याचा प्रयत्न म्हणजेच आंबेडकरी विचारांतील ‘मानवतेचा झेंडा’ उंचावण्याचा प्रयत्न आहे.

📘 संस्थात्मक अन्यायाला प्रतिकार:
रोहित वेमुला-प्रेरित उपकथानक दलित विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक संस्थांतील दुर्दशा समोर आणते, आणि हे बाबासाहेबांच्या सामाजिक न्यायाच्या संघर्षाशी थेट जुळते.

शेवटचा निष्कर्ष:
धडक २ हा केवळ प्रेमकथा नसून, भारतातील जातिव्यवस्थेवर एक धारदार आणि प्रामाणिक चित्रपट आहे. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांवर आधारलेली ही कलाकृती आजच्या काळात अधिक सामर्थ्याने बोलते. तडजोड न करता दलित अनुभव सादर करणाऱ्या या सिनेमाला वंदन, कारण यातील संघर्ष हा केवळ सिनेमाचा नव्हे, तर सामाजिक परिवर्तनाचा आहे.

-राकेश भास्कर 9112355244