“हिडमा मृत्यूनंतर नक्षली बॅकफूटवर! माओवादी कमांडर बारसे देवा पोलिसांना आत्मसमर्पण

गडचिरोली – मोठ्या थरारक वळणावरून सध्याच्या माओवादी चळवळीचा इतिहास लिहिला जात आहे. माओवादी संघटनेतील एक प्रख्यात आणि अत्यंत घातक कमांडर बारसे देवा यांनी अचानक तेलंगणातील पोलिसांसमोर आत्मसमर्पण केल्याची खळबळजनक माहिती मिळाली आहे. हा निर्णय हिडमा यांच्या नुकत्याच झालेल्या मृत्यूनंतर काही काळातच घेतल्यामुळे नक्षली संघटनांमध्ये मोठा गोंधळ निर्माण झालेला आहे.

बारसे देवा यांच्यावर केंद्र आणि स्थानिक सुरक्षा दलांनी एकूण ₹50 लाखांचे बक्षीस घोषित केले होते, त्यामुळे त्यांचे हे आत्मसमर्पण केंद्रिय सुरक्षादल तसेच राज्यांच्या पोलीस विभागांसाठी एक मोठे यश मानले जात आहे. हिडमा, जो काही काळापासून देशातील सर्वात भयंकर आणि हल्लेखोर माओवादी नेत्यांपैकी एक होता, त्याच्या मृत्यूनंतर माओवाद्यांमध्ये पसरलेल्या भयामुळे आणि सुरक्षा दलांच्या वाढत्या ताणामुळे देवाने हा निर्णय घेतल्याची प्राथमिक माहिती पोलिसांकडून समोर येत आहे.

हिडमा यांच्या नक्षली संघटनेतील शक्ती आणि प्रभावामुळे देवा यांना मोठ्या जबाबद्या सोपवलेल्या होत्या. त्यांनी पिपीएलजीए (PLGA) च्या पहिल्या बटालियनचा कमांडर म्हणून अनेक वर्षे काम केले, तसेच अनेक प्राणघातक सीआरपीएफ वर झालेल्या हल्ल्यांचे मार्गदर्शन आणि नियोजन केले होते. त्यांच्या आत्मसमर्पणानंतर सुरक्षा दलांना नक्षली संघटनेबद्दल महत्त्वाची माहिती मिळण्याचीही शक्यता वाढली आहे.

तेलंगणातील कोठगुडे जिल्ह्यात देवाने मध्यस्थांच्या माध्यमातून पोलिसांशी संपर्क साधला आणि अखेर १ जानेवारीच्या रात्री त्यांनी पोलिसांसमोर आपले अस्त्र समर्पित करून आत्मसमर्पण केले. स्थानिक अधिकार्‍यांनी सांगितले की, देवाचे आत्मसमर्पण हे केवळ एक व्यक्तीचे समर्पण नाही, तर नक्षलवादी चळवळीतील आतल्या गटांमध्ये झालेला तणाव आणि नेतृत्वाचा फाटलेला मनोवृत्तीचा परिणाम आहे.

माओवादी संघटनेवर सध्या खूप ताण आहे. काही दिवसांपूर्वीच आंध्र प्रदेश पोलिसांनी हिडमा याचा एन्काउंटर करून मृत्यू केला होता, ज्यामुळे संघटनेतील एक शक्तिशाली हात संपल्याचे मानले जात आहे. हिडमा यांच्या मृत्यूनंतर सुरक्षा दलांच्या कारवायांनी नक्षली संघटनेवर मोठा दबाव आणला आहे आणि आता अनेक माओवादी नेत्यांच्या आत्मसमर्पणामुळे संघटनेची ताकद कमकुवत होत चालली आहे.

विशेष पोलीस अधिकार्‍यांच्या मते, बारसे देवा यांच्यासह काही अन्य माओवादी नेत्यांनीही पुन्हा विचार करु लागल्याचा देखील संकेत मिळत आहे. आतापर्यंत 500 पेक्षा जास्त माओवादीांनी तेलंगणात आत्मसमर्पण केले आहे, हेही त्याचे प्रमुख कारण आहे. या आत्मसमर्पणांमुळे नक्षली संघटनेचा प्रभाव हळूहळू कमी होत आहे आणि स्थानिक नागरिकांना तसेच विकास कामांना पूर्वीसारखा धोका नाहीसा झाल्यासारखा वाटत आहे.

बारसे देवा यांच्यासमवेत पोलीसांना दिलेल्या माहितीनुसार, त्यांच्या हातात असलेली महत्त्वाची माहिती आणि नकाशांवर आधारित रणनीती माओवादी संघटनेच्या अन्य बॅटालियन्सबद्दल आणि त्यांच्या हालचालींबद्दल सुरक्षादलांना मोठा फायदा देऊ शकते. हे समजले जाते की, देवा यांनी त्यांनी व्यवस्थापन केलेल्या भागातील काही गुप्त तक्रारी, सुरक्षा दलांविरुद्ध झालेल्या हल्ल्यांच्या योजनेसंबंधी माहितीही पोलिसांसमोर उघड केली आहे.

या आत्मसमर्पणामुळे नक्षली संघटनेचा आत्मा मोडल्याचा अंदाज अधिकारी व्यक्त करतात. आता सुरक्षा दल पुढील टप्प्यात नव्या मार्गाने त्यांच्या तपास आणि विरोधी मोहीमांचे नियोजन करीत आहेत. स्थानिक लोकांमध्ये देखील हळूहळू आशेचा प्रकाश दिसू लागला आहे, कारण त्यांच्या प्रदेशात हिंसा आणि दबावाची वातावण मागील काही वर्षांमध्ये बरीच कमी झाली आहे.

बारसे देवा यांचे हे आत्मसमर्पण केवळ एक वृत्त नाही, तर माओवादी चळवळीवर चाललेल्या दशकांभराच्या संघर्षात एक निर्णायक टप्पा मानला जात आहे. आता प्रश्न असा उभा आहे — या बदलत्या परिस्थितीत नक्षली संघर्ष पुन्हा उभारला जाईल का, की अशा मोहमध्ये हीच मानवी आणि सामरिक पराजय्याचा आरंभ ठरेल?