गोंदियात उन्हाळी धान पीक नुकसान भरपाई शेतकऱ्यांच्या खात्यात कधी? प्रशासनाच्या आश्वासनांवर प्रश्नचिन्ह
गोंदियात उन्हाळी धान पीक नुकसान भरपाई हा मुद्दा सध्या जिल्ह्यातील हजारो शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा आणि संतापाचा विषय ठरत आहे. मागील हंगामात झालेल्या अवकाळी पावसामुळे आणि जोरदार वाऱ्यांमुळे उघडळी धान पिकाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले. मात्र, इतके महिने उलटूनही शेतकऱ्यांच्या खात्यात नुकसान भरपाईची एकही रक्कम जमा न झाल्याने प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
गोंदिया तालुक्यासह परिसरातील अनेक गावांमध्ये कापणीच्या ऐन काळात आलेल्या अवकाळी पावसामुळे धानाची उघडळी शेती पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली. पिके आडवी पडली, धान काळवंडले, तर अनेक ठिकाणी कणसे जमिनीत सडून गेली. यामुळे उत्पादनात मोठी घट झाली असून शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडले आहे.
या नुकसानीनंतर महसूल विभाग व कृषी विभागाने पंचनामे करून शेतकऱ्यांना लवकरच गोंदियात उन्हाळी धान पीक नुकसान भरपाई दिली जाईल, असे आश्वासन दिले होते. काही ठिकाणी आमदार, खासदार आणि इतर लोकप्रतिनिधींनी शेतकऱ्यांच्या बांधावर जाऊन पाहणी केली, फोटोसेशन केले आणि “लवकरच मदत मिळेल” असे जाहीर वक्तव्यही केले. मात्र, प्रत्यक्षात शेतकऱ्यांच्या पदरी निराशाच पडली आहे.
आज स्थिती अशी आहे की अनेक शेतकरी कर्जबाजारी झाले आहेत. बियाणे, खत, औषधे, मजुरी आणि मशागतीसाठी खर्च केलेला पैसा वसूल होण्याची शक्यता धूसर झाली आहे. काही शेतकऱ्यांनी कुटुंबाचा खर्च भागवण्यासाठी खासगी सावकारांकडून कर्ज घेतले असून त्यावर व्याजाचा बोजा वाढत चालला आहे. नुकसान भरपाई मिळेल या अपेक्षेवर अनेकांनी पुढील हंगामाची तयारी थांबवली आहे.
शेतकऱ्यांचा आरोप आहे की प्रशासनाने फक्त कागदी प्रक्रिया पूर्ण केली, पण प्रत्यक्ष आर्थिक मदत देण्याबाबत उदासीनता दाखवली आहे. “पंचनामे झाले, कागदपत्रे दिली, बँक खात्याची माहिती दिली, पण पैसे कुठे अडले आहेत?” असा सवाल शेतकरी सातत्याने उपस्थित करत आहेत. काहींनी सांगितले की कार्यालयात वारंवार फेऱ्या मारूनही ठोस उत्तर मिळत नाही.
या पार्श्वभूमीवर शेतकरी संघटनांनी इशारा दिला आहे की, जर गोंदियात उन्हाळी धान पीक नुकसान भरपाई तात्काळ शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा झाली नाही, तर तीव्र आंदोलन छेडले जाईल. रस्ता रोको, तहसील कार्यालयावर मोर्चा आणि जिल्हाधिकारी कार्यालयात धरणे आंदोलन करण्याची तयारी सुरू असल्याचे समजते.
तज्ज्ञांच्या मते, हवामान बदलामुळे अशा प्रकारच्या अवकाळी घटनांची तीव्रता वाढत आहे. त्यामुळे भविष्यात नुकसान भरपाईची प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, वेगवान आणि थेट शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचणारी असणे गरजेचे आहे. अन्यथा शेतकऱ्यांचा प्रशासनावरील विश्वास पूर्णपणे ढासळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
एकीकडे सरकार शेतकरी हिताच्या योजना जाहीर करत असताना, दुसरीकडे प्रत्यक्षात मदत वेळेवर न मिळाल्याने या योजनांचा उद्देशच धूसर होत आहे. त्यामुळे आता प्रश्न एकच आहे — गोंदियात उन्हाळी धान पीक नुकसान भरपाई शेतकऱ्यांच्या खात्यात नेमकी कधी जमा होणार? याचे ठोस उत्तर प्रशासन देईल का, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
