आयआयटी मुंबईत विद्यार्थ्याची आत्महत्या, परीक्षेदरम्यान चॅटजीपीटी वापरल्याचा आरोप

स्थान: मुंबई

भारतीय तंत्रज्ञान संस्था अर्थात आयआयटी मुंबईच्या पॉवर कॅम्पसमध्ये एका दुसऱ्या वर्षाच्या विद्यार्थ्याने वसतिगृहातील खोलीत गळफास घेऊन आत्महत्या केल्याची अत्यंत दुःखद आणि धक्कादायक घटना समोर आली आहे. आत्महत्येची ही घटना घडण्यापूर्वी काही तास आधी, परीक्षा सुरू असताना परीक्षा हॉलमध्ये संबंधित विद्यार्थ्याला मोबाईल फोन वापरताना पकडण्यात आले होते. या विद्यार्थ्याने परीक्षेची प्रश्नपत्रिका चॅटजीपीटीवर अपलोड करून उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न केला होता, असा दावा संस्थेच्या वतीने अधिकृत निवेदनात करण्यात आला आहे. या घटनेनंतर कॅम्पसमध्ये एकच खळबळ उडाली असून विद्यार्थ्यांमध्ये संताप आणि शोककळा पसरली आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, मृत विद्यार्थ्याचे नाव साहिल रवींद्र वाकोडे असे असून तो मूळचा महाराष्ट्रातील यवतमाळ जिल्ह्याचा राहणारा होता. तो आयआयटी बॉम्बेमध्ये ऊर्जा विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विभागात बी.टेकच्या दुसऱ्या वर्षात शिक्षण घेत होता. शुक्रवारी त्याच्या अभ्यासक्रमाची परीक्षा सुरू असताना हा प्रकार घडला. परीक्षा हॉलमध्ये मोबाईलचा वापर केल्यामुळे परीक्षा विभागातील निरीक्षकांनी त्याला रंगेहात पकडले आणि त्यानंतर संपूर्ण प्रकरण विभागाच्या मुख्य प्राध्यापकांपर्यंत पोहोचवण्यात आले. या गंभीर प्रकरणाची माहिती समोर आल्यानंतर आयआयटी प्रशासनाने तातडीने आपले अधिकृत निवेदन जारी केले आहे. प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, संबंधित विद्यार्थ्याला परीक्षेदरम्यान मोबाईल फोन वापरताना आणि प्रश्नपत्रिका कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच चॅटजीपीटीवर अपलोड करून उत्तरे शोधताना पाहिले गेले होते. मात्र, प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की या प्रकरणी विद्यार्थ्यावर कोणतीही कठोर शिस्तभंगाची कारवाई किंवा निलंबनाची कोणतीही प्रक्रिया सुरू करण्यात आली नव्हती. प्रशासनाच्या दाव्यानुसार, या घटनेनंतर संबंधित विद्यार्थ्यासोबत शिक्षकांनी आणि विभागप्रमुखांनी सविस्तर चर्चा केली होती. त्याचे योग्य ते समुपदेशन करण्यात आले असून, या लहानशा प्रकारामुळे त्याच्या शैक्षणिक करिअरवर किंवा भविष्यावर कोणताही विपरीत परिणाम होणार नाही, अशी पूर्ण हमी त्याला देण्यात आली होती. समुपदेशन झाल्यानंतर तो विद्यार्थी तिथून आपल्या वसतिगृहाच्या खोलीत निघून गेला होता. परंतु, संध्याकाळच्या सुमारास तो त्याच्या खोलीत मृत अवस्थेत आढळून आला. या दुर्दैवी घटनेची माहिती मिळताच आयआयटी बॉम्बेच्या कॅम्पसमध्ये हजारो विद्यार्थी एकत्र आले आणि त्यांनी प्रशासनाविरोधात तीव्र निदर्शने केली. विद्यार्थ्यांनी रात्रीच्या सुमारास कॅम्पसमध्ये एकत्र येऊन प्रशासनाकडे या घटनेची संपूर्ण पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्याची मागणी केली. आंदोलक विद्यार्थ्यांचा असा दावा होता की, प्रशासनाने जरी कोणतीही अधिकृत कारवाई केली नसली, तरी त्या विद्यार्थ्याला एका वर्षाच्या निलंबनाची भीती दाखवण्यात आली होती. विद्यार्थ्यांनी असा संशय व्यक्त केला की, जर निलंबनाची कारवाई झाली असती तर त्याचे शिक्षण एका वर्षाने लांबणीवर पडले असते आणि त्याला वसतिगृहाची खोली देखील खाली करावी लागली असती. या प्रचंड मानसिक दबावाखाली आणि भीतीपोटीच विद्यार्थ्याने हे टोकाचे पाऊल उचलले असावे, असा आरोप विद्यार्थ्यांनी केला आहे. दरम्यान, विद्यार्थ्यांच्या या गंभीर आरोपांची अद्याप कोणतीही स्वतंत्र पुष्टी झालेली नाही. प्रशासनाने आधीच स्पष्ट केले होते की त्याला अभय देण्यात आले होते, त्यामुळे नेमकी कोणती परिस्थिती निर्माण झाली होती, याचा शोध घेणे आता गरजेचे बनले आहे. या प्रकरणी मृत विद्यार्थ्याच्या कुटुंबीयांनी देखील प्रशासनावर छळाचे गंभीर आरोप केले असून योग्य त्या न्यायाची मागणी केली आहे. या घटनेची गांभीर्य लक्षात घेऊन मुंबई पोलिसांनी याप्रकरणी एफआयआर नोंदवला असून कसून चौकशी सुरू केली आहे. पोलीस या प्रकरणातील प्रत्येक पैलूचा तपास करत आहेत, ज्यात परीक्षा हॉलमधील घडामोडी आणि वसतिगृहातील शेवटच्या तासांचा समावेश आहे. गेल्या काही महिन्यांमधील आयआयटी कॅम्पसमधील ही अशा प्रकारची तिसरी घटना असल्याचे समोर आल्यामुळे देशभरातील शैक्षणिक संस्थांमधील विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. विद्यार्थ्यांवरील वाढता मानसिक ताण, परीक्षेचा ताण आणि समुपदेशनाच्या पद्धतींवर आता पुन्हा एकदा गंभीर चर्चा सुरू झाली आहे. अशा कठीण प्रसंगात मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, कोणत्याही विद्यार्थ्याने किंवा नागरिकाने नैराश्यात किंवा टोकाच्या मानसिक दबावात असताना योग्य ती मदत मागणे अत्यंत आवश्यक असते. देशात अनेक हेल्पलाईन आणि मानसोपचार संस्था कार्यरत आहेत, ज्या अशा कठीण काळात मोफत आणि गोपनीय मार्गदर्शन करतात. विद्यार्थी किंवा पालकांनी कोणत्याही समस्येच्या वेळी अशा संस्थांशी संपर्क साधून तज्ज्ञांची मदत घेणे सुरक्षित ठरते.