गोंदिया जिल्ह्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढली? पालकमंत्री इंद्रनील नाईक यांची शेतशिवारात पाहणी; शेतकऱ्यांनी मांडल्या व्यथा

स्थान: गोंदिया

# गोंदिया जिल्ह्यात दुष्काळाची तीव्रता वाढली? पालकमंत्री इंद्रनील नाईक यांची शेतशिवारात पाहणी; शेतकऱ्यांनी मांडल्या व्यथा

गोंदिया जिल्ह्यात पावसातील खंडामुळे खरीप पिकांच्या वाढीवर परिणाम होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर पालकमंत्री इंद्रनील नाईक यांनी शेतशिवारात जाऊन पीक परिस्थितीची पाहणी केली. तिरोडा तालुक्यातील पांजरा आणि विहीरगाव तसेच गोंदिया तालुक्यातील डोंगरगाव येथे त्यांनी शेतकऱ्यांशी संवाद साधून पिकांची स्थिती, सिंचनासाठी पाण्याची उपलब्धता आणि वाढत्या उत्पादन खर्चामुळे निर्माण झालेल्या अडचणी जाणून घेतल्या. पावसाची अनिश्चितता आणि संभाव्य पीक नुकसानीमुळे शेतकऱ्यांच्या चिंतेत भर पडली असून, प्रत्यक्ष परिस्थितीच्या आधारे पुढील उपाययोजनांकडे लक्ष लागले आहे.

## पांजरा, विहीरगाव आणि डोंगरगावमध्ये पाहणी

जिल्ह्यातील दुष्काळसदृश परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी पालकमंत्री इंद्रनील नाईक यांनी २१ ऑक्टोबर रोजी विविध गावांतील शेतांना भेट दिली. तिरोडा तालुक्यातील पांजरा येथे शेतकरी बळीराम चामट यांच्या शेतातील पिकांची पाहणी करण्यात आली. त्यानंतर विहीरगाव येथे शेतकरी अशोक रहांगडाले यांच्या शेतातील पिकांच्या सद्यस्थितीची माहिती घेण्यात आली.

गोंदिया तालुक्यातील डोंगरगाव येथे शेतकरी घनश्याम पटले यांच्या शेतातील पिकांची पाहणी करून पावसाअभावी शेतीवर झालेल्या परिणामांचा आढावा घेण्यात आला. या भेटीदरम्यान शेतकऱ्यांकडून प्रत्यक्ष परिस्थिती समजून घेण्यावर भर देण्यात आला.

## पावसातील खंडाचा खरीप पिकांना फटका

खरीप हंगामातील पिकांची वाढ ही पावसाचे प्रमाण, पावसातील अंतर आणि सिंचनासाठी उपलब्ध पाणी यांवर अवलंबून असते. पावसात दीर्घ खंड पडल्यास पिकांच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. पाण्याची कमतरता कायम राहिल्यास उत्पादन घटण्याची शक्यताही निर्माण होते. गोंदिया जिल्ह्यातील काही भागांत अशा अडचणी जाणवत असल्याचे शेतकऱ्यांनी पालकमंत्र्यांच्या निदर्शनास आणून दिले.

शेतकऱ्यांनी पिकांच्या वाढीवर झालेला विपरीत परिणाम, सिंचनासाठी अपुरे पाणी, वाढता उत्पादन खर्च आणि प्रतिकूल हवामानामुळे निर्माण झालेल्या अडचणी मांडल्या. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे यंदाच्या खरीप हंगामातील उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याची चिंता त्यांनी व्यक्त केली.

मात्र, प्रत्यक्ष पीक नुकसान किती झाले आहे आणि त्याचा उत्पादनावर किती परिणाम होईल, याबाबतची निश्चित आकडेवारी उपलब्ध नाही. त्यामुळे अंतिम निष्कर्षासाठी पीक परिस्थितीचे सर्वेक्षण, क्षेत्रनिहाय नोंदी आणि संबंधित यंत्रणांचे मूल्यांकन महत्त्वाचे ठरणार आहे.

## ट्रिगर-१ आणि ट्रिगर-२ मधील समावेशाचा संदर्भ

उपलब्ध माहितीनुसार, दुष्काळी परिस्थितीच्या संदर्भात ट्रिगर-१ अंतर्गत तिरोडा तालुक्याचे नाव प्रथम जाहीर झाले होते. त्यानंतर ट्रिगर-२ अंतर्गत गोंदिया जिल्ह्यातील उर्वरित तालुक्यांचाही समावेश झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

या पार्श्वभूमीवर तिरोडा तालुक्यातील परिस्थितीकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे. मात्र, ट्रिगर-१ आणि ट्रिगर-२ या वर्गीकरणांचा नेमका प्रशासकीय अर्थ, त्याअंतर्गत लागू होणाऱ्या उपाययोजना आणि मदतीचे निकष यांची सविस्तर माहिती उपलब्ध निवेदनात दिलेली नाही. त्यामुळे या वर्गीकरणावर आधारित मदत किंवा सवलतींबाबत अधिकृत निर्णयांची माहिती महत्त्वाची ठरेल.

## वाढता खर्च आणि शेतकऱ्यांसमोरील आर्थिक प्रश्न

पावसातील अनिश्चिततेचा परिणाम केवळ पिकांच्या वाढीपुरता मर्यादित राहत नाही. बियाणे, खते, कीटकनाशके, मजुरी आणि सिंचनावर झालेला खर्च अपेक्षित उत्पादन न मिळाल्यास शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक ओझे ठरू शकतो. उत्पादन घटल्यास उत्पन्न कमी होण्याची शक्यता असते; मात्र शेतीसाठी केलेला खर्च मोठ्या प्रमाणात कायम राहतो.

त्यामुळे संभाव्य पीक नुकसानीचे वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन, शेतकऱ्यांच्या अडचणींची नोंद आणि आवश्यकतेनुसार शासनाच्या लागू निकषांनुसार मदतीचा विचार महत्त्वाचा ठरतो. शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती किंवा मदत मिळणार, याबाबत अधिकृत घोषणा उपलब्ध माहितीत नमूद नाही.

## पाहणीपलीकडे ठोस उपाययोजनांची अपेक्षा

पालकमंत्र्यांच्या दौऱ्यातून शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि शेतातील परिस्थिती प्रत्यक्ष समोर आली आहे. आता या निरीक्षणांच्या आधारे पीक नुकसानीचे मूल्यांकन, पाण्याच्या उपलब्धतेचा आढावा आणि संबंधित प्रशासकीय उपाययोजनांबाबत स्पष्टता मिळणे आवश्यक आहे.

गोंदिया जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी पावसातील खंड, सिंचनाची मर्यादा आणि वाढता उत्पादन खर्च हे परस्परांशी जोडलेले प्रश्न आहेत. त्यामुळे परिस्थितीचे अचूक मूल्यमापन आणि वेळेत निर्णय घेणे महत्त्वाचे ठरेल. शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी प्रत्यक्ष नुकसान, पात्रता आणि उपलब्ध शासकीय तरतुदी यांच्या आधारे पुढील पावले उचलली जातात का, याकडे आता जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.