एक देश, एक निवडणूक संकल्पनेवर गोंदियातील युवकांची चर्चा; लोकशाही आणि संविधानिक मूल्यांच्या संरक्षणावर भर

स्थान: गोंदिया

एक देश, एक निवडणूक ही संकल्पना देशाच्या निवडणूक व्यवस्थेतील महत्त्वाची सुधारणा ठरू शकते. मात्र, निवडणुकांचा खर्च आणि वेळ वाचविण्याच्या उद्देशासोबतच लोकशाहीची मजबुती, सर्व घटकांचे प्रतिनिधित्व आणि संविधानिक मूल्यांचे संरक्षण यांचीही काळजी घेणे आवश्यक आहे. याच मुद्द्यांवर गोंदिया येथे आयोजित जिल्हास्तरीय युथ पार्लमेंटमध्ये विद्यार्थ्यांनी अभ्यासपूर्ण मते मांडली.

### निवडणूक सुधारणांवर विद्यार्थ्यांचा संवाद

केंद्र सरकारच्या युवा कार्यक्रम व क्रीडा मंत्रालयांतर्गत मेरा युवा भारत, गोंदिया यांच्या वतीने एस. एस. गर्ल्स महाविद्यालयात जिल्हास्तरीय युथ पार्लमेंटचे आयोजन करण्यात आले. या उपक्रमात जिल्ह्यातील विविध महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेत ‘एक देश, एक निवडणूक’ या विषयावर आपले विचार मांडले. विभागाचे उपसंचालक सौरभ कुमार निषाद यांनी या आयोजनाची माहिती दिली.

चर्चेदरम्यान विद्यार्थ्यांनी देशातील वारंवार होणाऱ्या निवडणुकांचे परिणाम आणि एकाच वेळी निवडणुका घेण्याच्या संकल्पनेचे संभाव्य फायदे यांचा विचार केला. निवडणूक प्रक्रियेमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वेळ, पैसा आणि मनुष्यबळ खर्च होते. विविध निवडणुकांसाठी वारंवार प्रशासकीय यंत्रणा आणि संसाधने वापरावी लागतात. ही प्रक्रिया एकत्रित केल्यास या संसाधनांची बचत होण्यास मदत होऊ शकते, असा मुद्दा विद्यार्थ्यांनी मांडला.

### लोकशाहीतील प्रतिनिधित्व कायम ठेवण्याची अपेक्षा

एक देश, एक निवडणूक ही संकल्पना उपयुक्त ठरू शकते, असे मत व्यक्त करतानाच विद्यार्थ्यांनी तिच्या अंमलबजावणीतील आव्हानांकडेही लक्ष वेधले. देशातील विविध स्तरांवरील लोकप्रतिनिधित्व आणि लोकशाहीतील सर्व घटकांचे महत्त्व कायम राहणे आवश्यक आहे. निवडणूक व्यवस्थेत बदल करताना नागरिकांच्या प्रतिनिधित्वावर परिणाम होणार नाही, याची दक्षता घेतली पाहिजे, असे मत चर्चेतून पुढे आले.

या संकल्पनेची अंमलबजावणी करायची असल्यास संविधानातील आवश्यक सुधारणा नियमानुसार आणि घटनात्मक प्रक्रियेचे पालन करून व्हाव्यात, अशी भूमिकाही विद्यार्थ्यांनी मांडली. त्यामुळे निवडणूक सुधारणा केवळ प्रशासकीय सोयीपुरत्या मर्यादित न राहता लोकशाहीच्या मूलभूत तत्त्वांशी सुसंगत असाव्यात, हा चर्चेचा महत्त्वाचा सूर होता.

### युवकांना ध्येय निश्चित करून प्रयत्न करण्याचे आवाहन

कार्यक्रमाच्या उद्घाटनप्रसंगी उपविभागीय पोलीस अधिकारी दिनेश शुक्ला यांनी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले. युवकांनी आपल्या ध्येयाप्रती प्रामाणिक राहून सातत्याने प्रयत्न करावेत. इच्छित ध्येय साध्य होईपर्यंत प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणे आवश्यक आहे, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित असलेले सालेकसा येथील अग्रवाल महाविद्यालयाचे प्राचार्य एस. नारायण मूर्ती यांनी विद्यार्थ्यांना दिलेल्या विषयाचा सखोल अभ्यास करण्याचा सल्ला दिला. केवळ मत व्यक्त करण्यापेक्षा विषयातील विविध पैलू समजून घेऊन आपली भूमिका प्रभावीपणे मांडणे महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले. यासोबतच प्रत्येक विद्यार्थ्याने आपल्या मताधिकाराचे महत्त्व ओळखावे, असे आवाहनही त्यांनी केले.

एस. एस. गर्ल्स महाविद्यालयाच्या प्राचार्य शारदा महाजन यांचाही कार्यक्रमात सहभाग होता. मात्र, उपलब्ध वृत्तमाहितीत त्यांच्या मार्गदर्शनाचा पुढील तपशील नमूद नाही.

### लोकशाही प्रक्रियेत युवकांचा सहभाग महत्त्वाचा

युथ पार्लमेंटसारख्या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना सार्वजनिक प्रश्नांवर विचार करण्याची, वेगवेगळ्या दृष्टिकोनांचा अभ्यास करण्याची आणि लोकशाही प्रक्रियेची समज विकसित करण्याची संधी मिळते. निवडणूक सुधारणा हा केवळ राजकीय किंवा प्रशासकीय विषय नसून त्याचा संबंध प्रत्येक नागरिकाच्या मताधिकाराशी आणि प्रतिनिधित्वाशी आहे.

गोंदियातील विद्यार्थ्यांनी मांडलेल्या विचारांतून निवडणूक व्यवस्थेतील कार्यक्षमता आणि लोकशाही मूल्ये यांचा समतोल राखण्याची गरज अधोरेखित झाली. कोणतीही सुधारणा करताना नागरिकांचा विश्वास, संविधानिक चौकट आणि लोकप्रतिनिधित्व यांना केंद्रस्थानी ठेवणे आवश्यक आहे. या चर्चेच्या माध्यमातून युवकांनी लोकशाहीविषयक प्रश्नांमध्ये सक्रिय सहभाग घेण्याची तयारी दर्शविली, हे या युथ पार्लमेंटचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य ठरले.