“शेतकरी कर्जमाफीसाठी महामार्ग बंद; बच्चू कडू-बावनकुळेमध्ये काय घडणार?”
शेतकरी कर्जमाफीचा मोर्चा आता नागपूरचा मोठा प्रश्न बनतोय. माजी आमदार बच्चू कडू यांच्या नेतृत्वाखाली असलेली शेतकरी मोर्चा आज नागपूर-जबलपूर व नागपूर-वर्धा या प्रमुख महामार्गांवर ठिय्या आंदोलन करत असून, शेतकरी कर्जमाफीच्या मागण्या पूर्ण होईपर्यंत ते मागे हटण्याचा विचार करत नाहीत. यामुळे चारही महामार्ग ठप्प झाले असून शहरात वाहतूक परिसरात मोठा दणदणीत माहोल निर्माण झाला आहे.
मोर्च्याचे चक्रवाढ स्वरूपात वाढण्याचे चिन्ह आहे. बच्चू कडू म्हणतात की “नागपूरमध्येच बैठक घ्या; आम्ही मुंबईसाठी जाणार नाही” — आणि म्हणूनच आंदोलन स्थळ सोडण्यास तयार नाहीत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, “शेतकरी कर्जमाफीची वेळ आली आहे; आम्ही आता मागे हटणार नाही.” यावेळी विरोधकांनी देखील राज्य सरकार आणि महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुळेंवर गंभीर निशाणा साधला आहे.
दुसरीकडे, मंत्री बावनकुळे यांनी या आंदोलनाला राजकीय हेतूने ओळखले आहे. ते म्हणतात की ह्या शेतकरी कर्जमाफीसंबंधित मागण्या आधीच मंत्रिमंडळ स्तरावर चर्चा झाल्या आहेत, आणि आता हे आंदोलन फक्त प्रदर्शन म्हणून उभे आहे.
यावेळचा मुद्दा फक्त कर्जमाफीचा नसून, शेतकऱ्यांच्या असंख्य मागण्यांचा आहे. कडू आणि त्यांच्या पाठिंबादारांनी सांगितले की, “कर्जमाफीसह हमी किरकोळ उत्पन्न, सोयाबीन व कपाशीची निर्यात व इतर कृषी समस्यांचे समुचित उत्तर पाहिजे.” सरकारकडे शेतकऱ्यांच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत आणि त्यांची संयमाची मर्यादा चुकत चालली आहे.
इतकंच नाही — मोर्चा इतका ठाम झाला आहे की अत्यंत गंभीर अशा भूमिकाही व्यक्त झाल्या आहेत. शेतकऱ्यांनी महामार्गावर रात्रीतही तंबू लावण्याचा निर्णय घेतला आहे आणि “आम्हाला निर्णय मिळत नाही तोपर्यंत तोडगा नाही” असे कटाक्षाने म्हटले आहे. वाहन प्रवासी बेबस झाले आहेत, वाहतूक बेकायदेशीर प्रवासाच्या स्थितीत आहे आणि प्रशासन मोठ्या प्रमाणावर बॅरिकेड्स लावत आहे.
मोर्च्याच्या दृष्टीने हे क्षण अतिशय निर्णायक आहेत. सरकारवर दबाव आहे, शेतकऱ्यांमध्ये एकजूट वाढली आहे आणि बहुधा हे आंदोलन राज्यव्यापी स्वरूप घेऊ शकते. बच्चू कडू यांच्या म्हणण्यानुसार “जर आमची मागणी त्वरित न पूर्ण झाली, तर राज्यव्यापी एकडमध्येही आंदोलन करत कुठेही गाडीच गेली नाही अशी स्थिती तयार करता येईल.”
सरकारची भूमिका आता दुहेरी कठीण झाली आहे. एका बाजूला आहे शेतकऱ्यांचा तीव्र रोष, तर दुसरीकडे आहे महामार्गांवर ठपकल्यामुळे होणारा आर्थिक व सामाजिक परिणाम. नेमकी वेळ ही पाहणार आहे की सरकार पुढाकार घेते की मोर्चादार ठाम राहतात.
शेवटी, शेतकरी कर्जमाफी हा मुद्दा केवळ आर्थिक तोटा भरपाईचा नसून, देवाणघेवाणे व वचनबद्धतेचा प्रश्न बनला आहे. या आंदोलनातून किती शेतकरी लाभतील, किती मागण्या पूर्ण होतील हे पुढील काही दिवसात स्पष्ट होईल. पण एक गोष्ट नक्की आहे — नागपूरचा हा महत्त्वाचा क्षण कृषी प्रतिष्ठेला व राजकीय निर्णयक्षमतेला युक्त प्रश्न उभा करतो आहे.
