“रेल्वे अपघातानंतर नातेवाइकांचा आक्रोश; ‘टीबी मुक्त’ अभियान हेल्पलाइनवर चालू”
टीबी मुक्त अभियानाच्या हेल्पलाइनवर चालू असताना … रेल्वे अपघातानंतर नातेवाइकांचा आक्रोश
छत्तीसगडमधील बिलासपूरजवळ मंगळवारी दुपारी झालेल्या भीषण रेल्वे अपघाताने प्रवासी व नातेवाइकांची अवस्था काळजीची बनली. या धक्कादायक घटनेनंतर राहत व बचाव कार्य सुरु झाले असताना, रेल्वे प्रशासनाच्या हेल्पलाइनवर वेळ न घालवता प्रशासकीय गोंधळ दिसून आला. आणि सर्वात जळजळीत बाब म्हणजे: अपघातातील माहिती मिळवण्याऐवजी तेच हेल्पलाइनवर अचानक “टीबी मुक्त अभियान” सुरु केल्याचे उघड झाले.
अपघात समजल्यावर प्रवासी व त्यांचे नातेवाइक घाबरून परिस्थितीचा अंदाज घेण्याचा प्रयत्न करू लागले. रेल्वेने जारी केलेल्या हेल्पलाइन क्रमांकांना संपर्क केला गेला, परंतु तेथे कोणतीही माहिती उपलब्ध नव्हती. रात्री ९पर्यंत नातेवाइकांना घायाळांची संख्या, मृतांची माहिती किंवा घटनास्थळावरील स्थितीबद्दल योग्य प्रतिसाद मिळाला नाही. त्यामुळे, या मोहिमेच्या नावाखाली हेल्पलाइनवर “टीबी मुक्त जागरूकता अभियान” चालू असल्याचे लक्षात आले. हे पाहून नातेवाइकांमध्ये खळबळ उडाली.
स्थानीय माध्यमांकडून शहानिशा करण्यात आली. त्यामध्ये असे उघड झाले की, ९७५२४८५४९९ व ८६०२००७२०२ या हेल्पलाइन क्रमांकांवर संपर्क झाल्यावर रेल्वेचे दात्प्रवर्तक अधिकारी न बोलत असल्याची तक्रार आहे. मग प्रश्न पडतो — घटना गंभीर असून तोळ-जोत जाणून घेण्याची वेळ असताना हे हेल्पलाइन का “मागील एजेंडा”सोबत कार्यरत होते? यामुळे नातेवाइकांची तणावाची पातळी वाढली.
दुपारी ३–४ वाजेच्या सुमारास South East Central Railway (SECR)च्या अंतर्गत येणाऱ्या गटोरा–बिलासपूर रस्त्यावर एका मेमू स्थानिक ट्रेनने मालगाडीस धडक दिल्याची प्राथमिक माहिती आहे. यामुळे अनेक प्रवासी गंभीर जखमी झाले आहेत व मृतांची संख्या देखील वाढल्याची भयद कल्पना आहे.
परंतु, अपघात झालेल्या ताबडतोबच घायाळ व मृतांची नेमकी माहिती प्रसारित न होणे, आणि हेल्पलाइनवर जागरुकता अभियानाचा प्रसार सुरु होणे — हे दृश्य अनेक नातेवाइकांना ‘प्राथमिकता चुकीची आहे’ असे वाटत आहे. एकीकडे जखमी, घायाळीयांच्या कुटुंबीयांचंती त्वरित मदतीची अपेक्षा असताना दुसरीकडे हेल्पलाइनवर आरोग्याभियानाला वाव देण्यात आला.
अडचणीत असलेल्या नातेवाइकांनी पत्रकारांना सांगितले की, “आपल्या रक्ताला माहिती मिळावी, हे दुःस्वप्न आहे”; “हेल्पलाइन क्रमांकावर फोन करतोय, पण त्यावर ‘टीबी मुक्त अभियान’ची घोषणा ऐकू येतेय” असे ते म्हणाले. त्यामुळे प्रशासनात्मक निष्क्रियता व संवादविलंबाबद्दल संताप वाढला आहे.
रात्री उशिरा व प्रशासकीय हस्तक्षेपात विभागीय व्यवस्थापक Deepak Kumar Gupta यांनी बुलेटीनद्वारे दखल घेतली. त्यांनी सांगितले की, प्रभावित गाड्या, किनाऱ्यावरील संचालन, मृत व जखमीची संख्या हे लवकरच प्रसारित करण्यात येणार आहे.
यावेळी अपघातामुळे किमान आठ जणांचा मृत्यू झाला असून, अनेक प्रवासी जखमी आहेत. रेल्वेने मृत व्यक्तींच्या नातेवाईकांना रु. १० लाख, गंभीर जखमींना रु. ५ लाख व सौम्य जखमींना रु. १ लाख क्षतिपूरक घोषित केली आहे.
हे सर्व पाहता, आता प्रकरणाची शहानिशा Commissioner of Railway Safety (CRS) स्तरावर करण्यात येणार असल्याचे सांगितले गेले आहे.
या घटनेमुळे पुढील प्रश्न उपस्थित होतात: रेल्वे हेल्पलाइनवर योग्य वेळेत योग्य माहिती का देण्यात आली नाही? हेल्पलाइनद्वारे वापरकर्त्यांना अपघातासंबंधी मदत मिळावी, हे अपेक्षित होतं; परंतु त्याऐवजी आरोग्य अभियान सार्व्हजनिक करण्यात आल्याचे दिसत आहे. प्रशासनाने तत्पर भूमिका घेतली पाहिजे, कारण वास्तवात घटनास्थळावर असलेल्या प्रवासी व त्यांच्या कुटुंबीयांना त्वरित आधार, माहिती व सुविधा मिळणे अत्यावश्यक आहे.
यातील धक्कादायक भाग म्हणजे माहिती आणि संवाद – दोन महत्वपूर्ण घटक – यांतील सर्वाधिक अभाव. पुढील घडामोडींवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. या घटनेने रेल्वे सुरक्षा, बचावयोजना व संवादशिस्त यांच्यावर प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे.
अपघात क्षेत्रातील पुढील संदर्भात प्रवाश्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना तत्काळ माहिती मिळावी, आरोग्य सुविधा व लॉजिस्टिक मदत उपलब्ध व्हावी, असे अपेक्षित आहे. तसेच हेल्पलाइनचा पहिला आणि मुख्य हेतू “मदत व माहिती” हे असावे, आरोग्यसारख्या दुसऱ्या अभियानांसाठी नव्हे.
या भयानक घटनेमुळे व नातेवाइकांच्या आक्रोशामुळे प्रशासनास लगेचच अधिक जबाबदारीने व कार्या्पद्धतीने पुढे येणे गरजेचे आहे. संपर्क व माहितीच्या दृष्टीने प्रवासी व नातेवाइकांना अपयश आलेला अनुभव पुन्हा न होण्याची खात्री देणे महत्त्वाचे आहे. काळजीची ही घडी आहे, आणि न्याय व वेळेवर प्रतिसाद यावर या घटनेचा परिणाम मोजला जाणार आहे.
