भंडारा जिल्ह्यातील तुमसर तालुक्यात शेतकऱ्यांचे रास्ता रोको आंदोलन

स्थान: Bhandara tumsar

भंडारा जिल्ह्यातील तुमसर तालुक्यात दुष्काळग्रस्त घोषित करण्याची मागणी तीव्र होत असून शेतकऱ्यांनी आता आक्रमक भूमिका घेतली आहे. शेतकरी वर्गासमोरील आर्थिक संकट आणि नैसर्गिक आपत्तीचे सावट लक्षात घेता प्रशासनाने तातडीने योग्य ती पावले उचलण्याची मागणी केली जात आहे. नुकतीच तुमसर तालुक्यातील हरदोली येथे विविध मागण्यांसाठी सर्वपक्षीय शेतकऱ्यांनी एकत्र येत तीव्र आंदोलन पुकारले. या आंदोलनामुळे काही काळ वाहतूक विस्कळीत झाली होती आणि परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी पोलिसांना हस्तक्षेप करावा लागला. मिळालेल्या माहितीनुसार या आंदोलनादरम्यान महामार्ग रोखण्यात आला होता आणि शासनाच्या शेतकरी विरोधी धोरणांविरोधात तीव्र संताप व्यक्त करण्यात आला. तुमसर तालुक्यातील सिहोरा आणि चुल्हाड परिसरातील शेतकरी मागील काही महिन्यांपासून कमालीचे त्रस्त आहेत. शासनाकडून जाहीर करण्यात आलेल्या दुष्काळग्रस्त तालुक्यांच्या यादीतून तुमसरला वगळण्यात आल्यामुळे येथील शेतकऱ्यांमध्ये प्रचंड नाराजी पसरली आहे. पावसाचा लहरीपणा आणि त्यानंतर आलेल्या विविध रोगांमुळे शेतीचे अतोनात नुकसान झाले आहे. शेतकऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार यंदाच्या हंगामात मावा, तुडतुडा तसेच करपा यांसारख्या गंभीर रोगराईमुळे धान पिकाची पुरती वाट लागली आहे. धान उत्पादक पट्ट्यामध्ये या रोगांचा प्रादुर्भाव इतका वाढला आहे की, एकरी तीन पोते धान सुद्धा पदरात पडण्याची सुतराम शक्यता उरलेली नाही. धान पिकवताना लागलेला मशागत, रोपांची लागवड, खते आणि फवारणी यांचा खर्च तर दूरच राहिला, पण प्रत्यक्ष हातात येणारे उत्पादन अतिशय नगण्य असल्यामुळे शेतकऱ्यांना मोठा आर्थिक फटका बसला आहे. केवळ धानच नव्हे तर वैनगंगा आणि बावणथडी नदीच्या खोऱ्यातील भाजीपाला पिकांना देखील कीटक आणि रोगराईचा मोठा तडाखा बसला आहे. यामुळे परिसरातील शेती अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली असून शेतकऱ्यांसमोर आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करावा हा मोठा प्रश्न उभा ठाकला आहे. या सर्व पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी हरदोली येथे तुमसर बपेरा राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ५४३ क वर रास्ता रोको आंदोलन केले. रस्त्यावर उतरून शेतकऱ्यांनी घोषणाबाजी केली आणि शासनाच्या विरोधात तीव्र रोष व्यक्त केला. या आंदोलनाची तीव्रता लक्षात घेता कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी पोलीस यंत्रणा घटनास्थळी दाखल झाली. महामार्ग रोखून धरणारी आंदोलक मंडळी आणि शेतकरी यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले. त्यानंतर प्रशासकीय स्तरावर मध्यस्थी करत आंदोलकांचे शिष्टमंडळाचे निवेदन नायब तहसीलदार संजय जाभुळकर यांनी स्वीकारले. प्रशासनाने यावर तातडीने उच्च स्तरावर तोडगा काढावा अशी मागणी यावेळी करण्यात आली. शेतकऱ्यांचा मुख्य आक्षेप हा पंचनाम्यांच्या कार्यपद्धतीवर आहे. शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार स्थानिक पातळीवर तलाठ्यामार्फत करण्यात येणारे पंचनामे केवळ पाण्याअभावी करपलेल्या धान पिकापुरते मर्यादित आहेत. परंतु, प्रत्यक्ष परिस्थिती पाहता पावसाची कमतरता आणि रोगराई यांचा संयुक्त मारा पिकांवर झाला आहे. केवळ पाण्याअभावी झालेल्या नुकसानीचा विचार करून चालणार नाही, तर कीटक आणि रोगांमुळे झालेल्या सर्वसमावेशक नुकसानीचा योग्य आणि वास्तविक आढावा घेणे आवश्यक आहे, असा सूर शेतकऱ्यांनी लावला आहे. या सर्व घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांच्या काही प्रमुख आणि तात्काळ सोडवण्यायोग्य मागण्या पुढे आल्या आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने तुमसर तालुक्याला दुष्काळग्रस्त म्हणून अधिकृत घोषणा करून सर्व शेतकऱ्यांना सरसकट आर्थिक मदत द्यावी, ही पहिली व महत्त्वाची मागणी आहे. तसेच मावा आणि तुडतुडा यांसारख्या विध्वंसक रोगांच्या प्रादुर्भावामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई म्हणून एकरी विशेष अनुदान जाहीर करण्यात यावे. याशिवाय शासनाकडून यापूर्वी घोषित करण्यात आलेल्या धान बोनसची अंमलबजावणी तातडीने करावी आणि जे शेतकरी प्रामाणिकपणे दरवर्षी नियमित कर्जफेड करत आहेत, त्यांनाही विशेष प्रोत्साहनपर अनुदान किंवा लाभ मिळवून द्यावा, अशा मागण्यांचे निवेदन प्रशासनाला देण्यात आले आहे. सध्याच्या या आंदोलनामुळे भंडारा जिल्ह्यातील राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात खळबळ उडाली असून आगामी काळात शेतकरी संघटना अधिक आक्रमक पवित्रा घेण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. शासनाकडून यावर काय ठोस उपाययोजना केली जाते आणि पडताळणीनंतर नेमकी काय मदत जाहीर होते, याकडे संपूर्ण शेतकरी वर्गाचे लक्ष लागले आहे.