मुंबई पोलिसांची ड्रग्सविरोधात हायटेक व्हॅन; अवघ्या ५ मिनिटांत समजणार कोणते ड्रग्स घेतले, फडणवीसांच्या हस्ते लोकार्पण
स्थान: मुंबई
मुंबईतील अमली पदार्थांच्या वाढत्या धोक्याला आळा घालण्यासाठी मुंबई पोलिसांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज अशी अँटी नार्कोटिक्स व्हॅन कार्यान्वित केली आहे. या व्हॅनच्या माध्यमातून एखाद्या व्यक्तीने अमली पदार्थांचे सेवन केले आहे का आणि केले असल्यास कोणत्या प्रकारच्या ड्रग्सचे सेवन केले आहे, याची चाचणी अवघ्या पाच मिनिटांत करता येणार असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते या विशेष व्हॅनचे लोकार्पण करण्यात आले. अमली पदार्थांविरोधातील कारवाई अधिक प्रभावी आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या दृष्टीने मुंबई पोलिसांचा हा महत्त्वाचा उपक्रम मानला जात आहे.
पाच मिनिटांत ड्रग्स सेवनाची चाचणी
मुंबई पोलिसांच्या अमली पदार्थविरोधी पथकासाठी तयार करण्यात आलेल्या या व्हॅनमध्ये ड्रग्स सेवनाची तपासणी करण्यासाठी विशेष प्रणाली उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. एखाद्या व्यक्तीने अमली पदार्थांचे सेवन केले असल्यास कोणत्या प्रकारच्या ड्रग्सचा वापर झाला आहे, याचा निकाल पाच मिनिटांत मिळू शकतो, अशी माहिती देण्यात आली आहे.
मुंबई पोलिसांमध्ये अशा प्रकारचा उपक्रम पहिल्यांदाच सुरू करण्यात येत आहे. या व्हॅनचा वापर गर्दीची ठिकाणे, सार्वजनिक कार्यक्रम आणि अमली पदार्थ सेवनाची शक्यता असलेल्या परिसरांमध्ये केला जाणार आहे. लोकार्पणानंतर महालक्ष्मी रेसकोर्स येथे आयोजित कॉन्सर्टच्या पार्श्वभूमीवर ही व्हॅन तैनात करण्यात आली होती.
तपासापासून पुरावे संकलनापर्यंत एकाच ठिकाणी सुविधा
या अँटी नार्कोटिक्स व्हॅनचा उद्देश केवळ ड्रग्स सेवनाची तपासणी करणे एवढाच मर्यादित नाही. अमली पदार्थांविरोधातील कारवाईदरम्यान घटनास्थळाचा पंचनामा, व्हिडिओ चित्रीकरण आणि महत्त्वाच्या पुराव्यांचे संकलन एकाच ठिकाणी करता यावे, यासाठी व्हॅनमध्ये विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे.
गुन्ह्याच्या तपासात पुरावे योग्य पद्धतीने संकलित करणे आणि त्यांची विश्वासार्हता कायम ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. अनेकदा पुराव्यांच्या हाताळणीवरून न्यायालयीन प्रक्रियेत प्रश्न उपस्थित होऊ शकतात. त्यामुळे संकलित केलेले पुरावे सुरक्षित ठेवण्यासाठी या व्हॅनमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे.
पुरावे सुरक्षित ठेवण्यासाठी ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान
या व्हॅनचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे पुराव्यांच्या सुरक्षिततेसाठी करण्यात येणारा ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचा वापर. तपासादरम्यान जमा केलेले पुरावे सुरक्षित आणि विश्वासार्ह अवस्थेत राहावेत, हा त्यामागील उद्देश आहे. डिजिटल पुराव्यांमध्ये फेरफार होण्याची शक्यता कमी करण्यासाठी अशा तंत्रज्ञानाचा उपयोग महत्त्वाचा ठरू शकतो.
याशिवाय व्हॅनमध्ये ‘तपास सारथी’ ही प्रणाली उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. या प्रणालीच्या माध्यमातून गुन्हा दाखल झाल्यापासून आरोपपत्र दाखल करण्यापर्यंतच्या संपूर्ण प्रक्रियेवर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने लक्ष ठेवता येणार आहे. त्यामुळे तपासाच्या विविध टप्प्यांमध्ये समन्वय राखण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
सायबर गुन्ह्यांच्या बदलत्या स्वरूपाला तंत्रज्ञानाचे उत्तर
सध्या अमली पदार्थांची तस्करी आणि विक्री केवळ पारंपरिक मार्गांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. सोशल मीडिया, सायबर माध्यमे आणि डार्क नेटच्या माध्यमातूनही गुन्हेगारी कारवाया केल्या जात असल्याचे चित्र आहे. अशा बदलत्या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी पोलिसांच्या तपास यंत्रणेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढविण्याची गरज आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते या व्हॅनचे लोकार्पण करण्यात आले. देशात पहिल्यांदाच अशा प्रकारची अँटी नार्कोटिक्स व्हॅन तयार करण्यात आल्याचे सांगण्यात आले. अमली पदार्थांविरोधातील कारवाईपासून पुरावे सुरक्षित ठेवण्यापर्यंतच्या प्रक्रियेत या सुविधेचा उपयोग होईल, असे मुख्यमंत्र्यांनी नमूद केले. अनुचित प्रकार रोखण्यासाठी आणि तरुणांमध्ये कायद्याचा धाक निर्माण करण्यासाठी ही व्हॅन उपयुक्त ठरेल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.
कारवाईसोबत प्रभावी तपासही महत्त्वाचा
अमली पदार्थांच्या विळख्यातून तरुण पिढीला दूर ठेवण्यासाठी केवळ कारवाई पुरेशी नाही. तस्करीचे नेटवर्क शोधणे, पुरावे सक्षमपणे गोळा करणे आणि दोषींना कायदेशीर प्रक्रियेतून शिक्षा मिळवून देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. मुंबई पोलिसांची ही आधुनिक व्हॅन तपास प्रक्रियेला तांत्रिक बळ देऊ शकते. मात्र, या सुविधेचा प्रभाव प्रत्यक्ष कारवाईत किती दिसतो, हे तिच्या नियमित वापरातून स्पष्ट होणार आहे.

