महाराष्ट्र आरोग्य संवाद यात्रा: १२५ आरोग्य संस्थांचे लोकार्पण; ग्रामीण भागात उपचार सुविधा बळकट होणार

स्थान: मुंबई

# महाराष्ट्र आरोग्य संवाद यात्रा: १२५ आरोग्य संस्थांचे लोकार्पण; ग्रामीण भागात उपचार सुविधा बळकट होणार

गुणवत्तापूर्ण आरोग्यसेवा ही केवळ मोठ्या शहरांपुरती मर्यादित न राहता ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांनाही त्यांच्या घराजवळ उपलब्ध होणे आवश्यक आहे. याच उद्दिष्टाने महाराष्ट्र शासनाच्या सार्वजनिक आरोग्य विभागाने आरोग्य पायाभूत सुविधांच्या विस्तारावर भर दिला आहे. १ नोव्हेंबर ते ५ डिसेंबर २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात येणाऱ्या ‘आरोग्य संवाद यात्रे’दरम्यान राज्यातील सुमारे १२५ आरोग्य संस्थांचे लोकार्पण करण्याची योजना आहे. या दुसऱ्या टप्प्यामुळे स्थानिक पातळीवर उपचारांची उपलब्धता वाढवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

## पहिल्या टप्प्यानंतर दुसऱ्या टप्प्याची तयारी

आरोग्य विभागाच्या माहितीनुसार, १५ ऑगस्ट २०२६ रोजी पहिल्या टप्प्यात १२४ आरोग्य संस्थांचे लोकार्पण करण्यात आले होते. आता दुसऱ्या टप्प्यात आणखी सुमारे १२५ आरोग्य सुविधा नागरिकांच्या सेवेत आणण्याचे नियोजन आहे. या संस्थांमध्ये उपकेंद्रे, प्राथमिक आरोग्य केंद्रे, ग्रामीण रुग्णालये, उपजिल्हा रुग्णालये, स्त्री रुग्णालये आणि प्रशिक्षण संस्थांचा समावेश असेल.

नागपूर, अमरावती, छत्रपती संभाजीनगर, नाशिक, पुणे, ठाणे, पालघर, सातारा आणि कोकण विभागातील आरोग्य संस्थांचा या टप्प्यात समावेश असल्याचे विभागाने सांगितले आहे. बांधकाम पूर्ण होत असतानाच आवश्यक उपकरणे, फर्निचर आणि इतर सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जात आहे.

## केवळ इमारती नव्हे, सेवांची तयारीही महत्त्वाची

रुग्णालय किंवा आरोग्य केंद्राची इमारत उभारणे हा आरोग्य सुविधा विस्ताराचा पहिला टप्पा असतो. प्रत्यक्षात नागरिकांना उपचार मिळण्यासाठी प्रशिक्षित मनुष्यबळ, वैद्यकीय उपकरणे, वीज, पाणी, औषधे आणि आवश्यक व्यवस्थापन उपलब्ध असणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

या बाबींचा आढावा घेण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांच्या अध्यक्षतेखाली व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे बैठक घेण्यात आली. बांधकामांची सद्यस्थिती, मनुष्यबळ, उपकरणे, फर्निचर, वीज-पाणी जोडणी आणि इतर पायाभूत सुविधांबाबत संबंधित अधिकाऱ्यांकडून माहिती घेण्यात आली.

बैठकीला सार्वजनिक आरोग्य विभागाचे आयुक्त संजय काटकर, वैद्यकीय वस्तू खरेदी प्राधिकरणाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. बापू पवार, आरोग्य संचालक डॉ. विजय कंदेवाड तसेच सार्वजनिक बांधकाम विभागातील अभियंते, विभागीय अधिकारी, जिल्हा आरोग्य अधिकारी आणि जिल्हा शल्यचिकित्सक उपस्थित होते.

## ग्रामीण आणि दुर्गम भागांना संभाव्य दिलासा

नवीन आरोग्य संस्था कार्यान्वित झाल्यास ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना प्राथमिक तपासणी आणि काही उपचारांसाठी मोठ्या शहरांपर्यंत प्रवास करण्याची गरज कमी होऊ शकते. अपघातग्रस्त, गर्भवती महिला, माता-बालके, ज्येष्ठ नागरिक आणि आपत्कालीन रुग्णांसाठी स्थानिक स्तरावर वेळेवर आरोग्यसेवा उपलब्ध होणे विशेष महत्त्वाचे आहे.

मात्र, प्रत्यक्ष लाभ हा प्रत्येक संस्थेत उपलब्ध असलेल्या सेवांच्या प्रकारावर, डॉक्टर आणि परिचारिकांच्या नियुक्तीवर, उपकरणांच्या कार्यक्षमतेवर आणि संदर्भसेवेच्या व्यवस्थेवर अवलंबून असेल. गंभीर आजार किंवा विशेष उपचारांची गरज असलेल्या रुग्णांना मोठ्या रुग्णालयांत पाठवण्याची व्यवस्था सक्षम असणेही आवश्यक आहे.

आरोग्य संस्थांचे जाळे विस्तारण्याबरोबरच नियमित देखभाल, औषधांचा पुरवठा आणि मनुष्यबळाची उपलब्धता याकडे सातत्याने लक्ष दिल्यासच या गुंतवणुकीचा नागरिकांना पूर्ण लाभ मिळू शकतो.

## तिसऱ्या टप्प्यात आणखी २५० संस्थांचे उद्दिष्ट

आरोग्यमंत्र्यांनी आगामी काळात तिसऱ्या टप्प्यात आणखी २५० आरोग्य संस्था नागरिकांच्या सेवेत आणण्यासाठी युद्धपातळीवर कार्यवाही सुरू करण्याच्या सूचना दिल्याचे विभागाने नमूद केले आहे. त्यामुळे आरोग्य पायाभूत सुविधांच्या विस्ताराची प्रक्रिया पुढे सुरू ठेवण्याचे नियोजन आहे.

सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री प्रकाश आबिटकर यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखाली आरोग्यसेवा सर्वसामान्यांच्या दारापर्यंत पोहोचवण्याचा शासनाचा संकल्प असल्याचे सांगितले. ‘सर्वांसाठी गुणवत्तापूर्ण आरोग्य सेवा’ हे उद्दिष्ट साध्य करण्याच्या दिशेने हा टप्पा महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

## यशाचा खरा निकष म्हणजे प्रत्यक्ष उपचार

१२५ आरोग्य संस्थांचे नियोजित लोकार्पण हे राज्यातील आरोग्य पायाभूत सुविधांच्या विस्ताराच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकते. मात्र, आरोग्यसेवेचे यश केवळ लोकार्पणाच्या संख्येवर मोजता येणार नाही. प्रत्येक संस्थेत पुरेसे कर्मचारी, आवश्यक औषधे, कार्यरत उपकरणे आणि रुग्णांना सन्मानपूर्वक सेवा मिळते का, यावर तिची परिणामकारकता ठरेल.

नवीन केंद्रे नियोजित वेळेत सुरू होणे, उपलब्ध सेवांची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचणे आणि तक्रार निवारणाची प्रभावी व्यवस्था असणेही गरजेचे आहे. पायाभूत सुविधांच्या विस्तारासोबत या बाबींवर सातत्यपूर्ण देखरेख ठेवली गेल्यास ग्रामीण आणि शहरी भागातील आरोग्यसेवेतील अंतर कमी करण्यास मदत होऊ शकते. ‘आरोग्य संपन्न महाराष्ट्र’ घडवण्याचे उद्दिष्ट प्रत्यक्षात आणण्यासाठी आता नियोजनाचे रूपांतर दर्जेदार आणि नियमित आरोग्यसेवेत होणे निर्णायक ठरेल.
#MaharashtraHealth #ArogyaSamvadYatra #HealthcareAccess #wartaa