कोजागरी पौर्णिमा २०२६: तिथी, चंद्रोदय आणि दूध ठेवण्याची वेळ; जाणून घ्या पूजेचे महत्त्व

स्थान: maharashtra

# कोजागरी पौर्णिमा २०२६: तिथी, चंद्रोदय आणि दूध ठेवण्याची वेळ; जाणून घ्या पूजेचे महत्त्व

शरद ऋतूतील चांदण्यांनी उजळणारी कोजागरी पौर्णिमा आज, रविवार २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरी केली जात आहे. महाराष्ट्रात या सणाला विशेष धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. शरद पौर्णिमा म्हणूनही ओळखल्या जाणाऱ्या या दिवसाला देवी लक्ष्मीची पूजा, चंद्रदर्शन, जागरण आणि मसाला दूध किंवा खिरीचा प्रसाद या परंपरांची जोड आहे. यंदा पौर्णिमा तिथी २६ ऑक्टोबरच्या सकाळपर्यंत असल्याने पूजेच्या रात्रीसाठी २५ ऑक्टोबर हा मुख्य दिवस मानला जात आहे. <Cite refs={["turn953868search5","turn953868search10"]}/>

## कोजागरी पौर्णिमा २०२६ : तिथी आणि वेळ

उपलब्ध पंचांगानुसार, आश्विन शुक्ल पौर्णिमा तिथी २५ ऑक्टोबर रोजी सकाळी सुमारे ११ वाजून ५५ ते ५६ मिनिटांनी सुरू होते आणि २६ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ९ वाजून ४१ मिनिटांनी समाप्त होते. त्यामुळे पौर्णिमेची तिथी दोन दिनदर्शिकांच्या तारखांमध्ये येत असली, तरी रात्रीच्या पूजेच्या परंपरेनुसार कोजागरी पौर्णिमा २५ ऑक्टोबरला साजरी केली जात आहे. <Cite refs={["turn953868search1","turn953868search7"]}/>

चंद्रोदयाची वेळ शहरानुसार काही मिनिटांनी बदलू शकते. उपलब्ध पंचांगानुसार पुण्यात चंद्रोदय सायंकाळी सुमारे ५ वाजून २५ मिनिटांनी, तर नागपूरसाठी एका पंचांगात सायंकाळी ५ वाजून १ मिनिटाची वेळ दिली आहे. त्यामुळे आपल्या शहरातील चंद्रोदयाची अचूक वेळ स्थानिक पंचांगातून तपासणे योग्य ठरेल. <Cite refs={["turn953868search2","turn953868search7"]}/>

## चंद्रप्रकाशात दूध ठेवण्याची परंपरा

कोजागरी पौर्णिमेच्या रात्री चंद्रदर्शनानंतर मसाला दूध किंवा खीर चंद्रप्रकाशात ठेवण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांमध्ये पाळली जाते. त्यानंतर देवीला नैवेद्य दाखवून कुटुंबीयांमध्ये प्रसाद वाटला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार, या रात्रीच्या चंद्रप्रकाशाला विशेष महत्त्व असून दूध किंवा खीर अमृततुल्य होते, अशी मान्यता आहे.

मात्र, चंद्रप्रकाशात ठेवलेले दूध रोग दूर करते किंवा आरोग्यविषयक लाभ निश्चितपणे देते, याचा वैज्ञानिक पुरावा नाही. त्यामुळे या परंपरेकडे धार्मिक आणि सांस्कृतिक श्रद्धेचा भाग म्हणून पाहणे योग्य आहे.

दूध ठेवताना स्वच्छ भांडे वापरावे आणि धूळ, कीटक किंवा इतर दूषित घटकांपासून त्याचे संरक्षण करावे. दूध बराच वेळ खोलीच्या तापमानावर किंवा उघड्यावर ठेवल्यास ते खराब होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे अन्नसुरक्षेची काळजी घेऊनच प्रसाद ग्रहण करावा.

## लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त आणि धार्मिक महत्त्व

कोजागरी पौर्णिमेला देवी लक्ष्मीची पूजा करण्याची परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या रात्री जागरण करून लक्ष्मीची आराधना करणाऱ्या भक्तांवर देवीची कृपा होते, अशी श्रद्धा आहे. ‘को जागर्ती?’ म्हणजे ‘कोण जागे आहे?’ या पारंपरिक संकल्पनेशी कोजागरी नाव जोडले जाते. <Cite refs={["turn953868search10","turn953868news24"]}/>

पुण्यासाठी उपलब्ध पंचांगानुसार, लक्ष्मीपूजेचा निशीथ मुहूर्त रात्री ११ वाजून ५४ मिनिटांपासून २६ ऑक्टोबरच्या मध्यरात्रीनंतर १२ वाजून ४४ मिनिटांपर्यंत दिला आहे. इतर पंचांगांमध्ये मुहूर्ताच्या वेळेत थोडा फरक दिसतो. त्यामुळे पूजा करण्यापूर्वी आपल्या शहरानुसार आणि परंपरेनुसार वेळ तपासावी. <Cite refs={["turn953868search7","turn953868search9"]}/>

## कोजागरी पौर्णिमा पूजा कशी करावी?

– घरातील पूजेची जागा स्वच्छ करून देवी लक्ष्मीची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्थापित करावी.
– दिवा लावून फुले, फळे, मिठाई आणि आपल्या परंपरेनुसार नैवेद्य अर्पण करावा.
– देवी लक्ष्मीची आरती, मंत्रपठण किंवा श्रीसूक्ताचे पठण करावे.
– चंद्रोदयानंतर चंद्रदर्शन करून दूध किंवा खिरीचा नैवेद्य दाखवावा.
– कुटुंबीयांसह प्रसाद ग्रहण करताना स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेची काळजी घ्यावी.

पूजेच्या पद्धती प्रदेश, कुटुंबपरंपरा आणि स्थानिक पंचांगानुसार वेगवेगळ्या असू शकतात.

## श्रद्धा, संस्कृती आणि कौटुंबिक एकत्र येण्याचा उत्सव

कोजागरी पौर्णिमा हा केवळ धार्मिक विधींचा दिवस नाही, तर कुटुंबीय आणि मित्रपरिवार एकत्र येण्याचाही उत्सव आहे. चंद्रप्रकाशात गप्पा, भजन, आरती आणि मसाला दुधाचा प्रसाद यांमुळे या रात्रीला विशेष सांस्कृतिक रंग प्राप्त होतो.

यंदाच्या कोजागरी पौर्णिमेला तिथी, चंद्रोदय आणि पूजेच्या वेळांची माहिती स्थानिक पंचांगातून तपासून परंपरा पाळता येईल. धार्मिक श्रद्धेचा आदर राखतानाच अन्नसुरक्षा आणि आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. चंद्रप्रकाशातील प्रसन्न वातावरण, सामूहिक आनंद आणि परंपरेशी असलेले नाते हाच या उत्सवाचा महत्त्वाचा भाग आहे.