महाराष्ट्राची लोकसंस्कृती : लावणी, मंडई आणि दंडारचा वारसा जपणे काळाची गरज; ओम कटरे यांचे आवाहन
स्थान: तिरोडा
तिरोडा, दि. १८ : महाराष्ट्राची लोकसंस्कृती ही राज्याच्या समृद्ध परंपरेची, ऐतिहासिक वारशाची आणि सामाजिक एकोप्याची ओळख आहे. लावणी, मंडई आणि दंडार यांसारख्या पारंपरिक लोककला केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून पूर्वजांनी जपून ठेवलेला अमूल्य सांस्कृतिक ठेवा आहेत. या कलांच्या माध्यमातून आपल्या मातीचा इतिहास, ग्रामीण जीवनशैली आणि सामाजिक परंपरांचे दर्शन घडते. त्यामुळे या सांस्कृतिक वारशाचे जतन आणि संवर्धन करणे ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे, असे प्रतिपादन ओम कटरे यांनी केले.
ग्राम पिंडकेपार येथे आयोजित लावणी, मंडई आणि दंडार या पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रमाच्या निमित्ताने ते उपस्थितांना संबोधित करत होते. यावेळी त्यांनी लोककलांचे महत्त्व स्पष्ट करत आधुनिकतेच्या प्रवाहातही पारंपरिक संस्कृतीचे स्थान टिकवून ठेवण्याचे आवाहन केले.
डिजिटल युगातही पारंपरिक कलांचे महत्त्व कायम
आजच्या आधुनिक आणि डिजिटल युगात मनोरंजनाची अनेक साधने उपलब्ध झाली आहेत. मात्र, या बदलत्या काळात आपल्या गावातील पारंपरिक कला आणि संस्कृतीचे महत्त्व कमी होता कामा नये. लावणीच्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या लोककलेची समृद्ध परंपरा जिवंत राहते, तर मंडई आणि दंडार यांसारख्या कलांमधून ग्रामीण संस्कृतीचे वैशिष्ट्यपूर्ण दर्शन घडते, असे कटरे यांनी सांगितले.
या पारंपरिक कला अनेक पिढ्यांपासून समाजाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य भाग राहिल्या आहेत. कलाकार आपल्या सादरीकरणातून या परंपरा पुढे नेत असतात. त्यांच्या कलेमुळे जुन्या सांस्कृतिक मूल्यांचे जतन होण्यासोबतच नव्या पिढीला आपल्या परंपरांची ओळख होते. त्यामुळे स्थानिक कलाकारांना प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या कलागुणांना योग्य व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
तरुण पिढीने आपल्या संस्कृतीचा अभिमान बाळगावा
आधुनिकतेकडे वाटचाल करताना तरुण पिढीने आपल्या गावातील परंपरा, लोककला आणि सांस्कृतिक मूल्ये विसरू नयेत. पूर्वजांनी जपलेला हा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे काम समाजातील प्रत्येकाने केले पाहिजे. तरुणांनी आपल्या सांस्कृतिक मुळांची जाणीव ठेवून पारंपरिक कलांच्या संवर्धनासाठी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन ओम कटरे यांनी केले.
गावांमध्ये आयोजित होणारे असे सांस्कृतिक कार्यक्रम केवळ मनोरंजनापुरते मर्यादित नसतात. या कार्यक्रमांच्या माध्यमातून समाजातील विविध घटक एकत्र येतात, परस्परांमधील आपुलकी वाढते आणि गावातील सामाजिक एकोपा अधिक मजबूत होतो. त्यामुळे ग्रामीण भागातील सांस्कृतिक परंपरा टिकवून ठेवण्यासाठी अशा उपक्रमांचे आयोजन महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
मान्यवरांची प्रमुख उपस्थिती
या सांस्कृतिक कार्यक्रमाला जिल्हा परिषद उपाध्यक्ष मदन भाऊ पटले, जिल्हा परिषद सदस्य माधुरी राहांगडाले, राज सोनेवाने, विक्की जगने आणि खुमेंद्र राहांगडाले यांची प्रमुख उपस्थिती लाभली.
उपस्थित मान्यवरांनी या सांस्कृतिक उपक्रमाचे कौतुक केले. तसेच ग्रामस्थांशी संवाद साधताना पारंपरिक लोककला आणि संस्कृतीच्या जतनासाठी अशा कार्यक्रमांना सातत्याने प्रोत्साहन देण्याचे आवाहन केले. स्थानिक कलाकारांना आपली कला सादर करण्याची संधी मिळणे आणि ग्रामीण भागातील सांस्कृतिक वातावरण समृद्ध होणे, या दृष्टीने अशा कार्यक्रमांचे महत्त्व असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
ग्राम पिंडकेपार येथे आयोजित या कार्यक्रमातून महाराष्ट्राच्या पारंपरिक लोकसंस्कृतीचा सुंदर आविष्कार अनुभवायला मिळाला. आधुनिकतेचा स्वीकार करताना आपल्या सांस्कृतिक मुळांशी जोडलेले राहणे ही काळाची गरज आहे. कारण लोककला जिवंत राहिली, तर संस्कृती जिवंत राहील आणि संस्कृती टिकली, तर आपल्या मातीची ओळखही पुढील पिढ्यांपर्यंत कायम राहील.

