दिल्लीत BRICS शिखर परिषद 2026: भारताच्या अध्यक्षतेखाली जागतिक चर्चा
स्थान: दिल्ली
भारताच्या राजधानित नवी दिल्ली येथे यंदाच्या वर्षी अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जाणारी अठरावी BRICS शिखर परिषद दिमाखात पार पडत आहे. प्रगती मैदानातील अत्याधुनिक भारत मंडपम या जागतिक दर्जाच्या संकुलात ही दोन दिवसीय आंतरराष्ट्रीय परिषद आयोजित करण्यात आली आहे. बारा आणि तेरा सप्टेंबर रोजी चालणाऱ्या या परिषदेचे वैशिष्ट्य म्हणजे भारताकडे या महत्त्वाच्या गटाचे अध्यक्षपद भूषवण्याची जबाबदारी आलेली आहे. विशेष म्हणजे BRICS संघटनेच्या स्थापनेला यंदा वीस वर्षे पूर्ण होत आहेत, ज्यामुळे या परिषदेचे जागतिक राजकारणात आणि अर्थकारणात विशेष महत्त्व निर्माण झाले आहे. या परिषदेसाठी जगभरातील अनेक प्रमुख राष्ट्रांचे नेते, राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान नवी दिल्लीत दाखल झाले असून जागतिक पातळीवर शांतता, स्थैर्य आणि आर्थिक समृद्धी या विषयांवर सखोल चर्चा घडवून आणली जात आहे. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली ही परिषद होत असून यात विविध देशांचे नेते सहभागी झाले आहेत. रशियाचे राष्ट्रपती व्लादिमीर पुतिन, चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग, इराणचे राष्ट्रपती मसूद पेजेस्कीयन आणि दक्षिण आफ्रिकेचे राष्ट्रपती सिरिल रामफोसा यांच्यासह इजिप्त, इंडोनेशिया आणि युएईचे प्रतिनिधी देखील या उच्चस्तरीय बैठकीला उपस्थित आहेत. यामुळे आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीच्या वर्तुळात या परिषदेकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. या परिषदेची मुख्य थीम ‘बिल्डिंग फॉर रेझिलिअन्स, इनोव्हेशन, सहकार्य आणि सस्टेनेबिलिटी’ अशी निश्चित करण्यात आली आहे. मराठीत सांगायचे तर, निसर्ग, नाविन्यता, सहकार्य आणि स्थैर्यासाठी बांधणी असा यामागचा मूळ दृष्टिकोन आहे. भारताचे यंदाचे अध्यक्षपद हे मानवता प्रथम आणि लोककेंद्री विकासाच्या विचारावर आधारित आहे. जागतिक स्तरावर निर्माण होणाऱ्या विविध आर्थिक आणि राजकीय आव्हानांचा सामना करण्यासाठी सर्व सदस्य देशांनी एकत्र येऊन शाश्वत विकासाचे ध्येय ठेवून मार्गक्रमण करणे गरजेचे आहे, यावर भारताने नेहमीच भर दिला आहे. BRICS या गटाचा विस्तार झाल्यानंतरचा हा पहिलाच अत्यंत मोठा शिखर सोहळा आहे. अलीकडेच या संघटनेत अनेक नव्या देशांचा समावेश करण्यात आला असून आता या गटात अकरा पूर्णवेळ सदस्य देश आणि दहा भागीदार देशांचा समावेश झाला आहे. यामध्ये ब्राझील, रशिया, भारत, चीन, दक्षिण आफ्रिका, इजिप्त, इथिओपिया, इराण, युएई, सौदी अरेबिया आणि इंडोनेशिया यांसारख्या प्रमुख देशांचा समावेश आहे. हा संपूर्ण गट जागतिक जीडीपीच्या सुमारे चाळीस टक्के आणि जगातील लोकसंख्येच्या जवळपास अर्ध्या भागाचे प्रतिनिधित्व करतो. त्यामुळे या गटाचे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर आणि व्यापारावर मोठे नियंत्रण आणि प्रभाव असल्याचे दिसून येते. आजच्या काळात जेव्हा जगभरात विविध भू-राजकीय संघर्ष सुरू आहेत आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे, अशा वेळी या देशांची भूमिका अत्यंत निर्णायक ठरत आहे. सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत पश्चिम आशियातील संघर्ष, विविध देशांमधील तणाव आणि आर्थिक मंदीची भीती या पार्श्वभूमीवर ही परिषद अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे. विश्लेषकांच्या मते, भारत या व्यासपीठाचा वापर केवळ एका विशिष्ट गटापुरتا मर्यादित न ठेवता त्याला ग्लोबल साउथच्या विकासासाठी एक प्रभावी साधन बनवण्याचा प्रयत्न करत आहे. भारताची भूमिका नेहमीच संतुलित राहिली असून, BRICS ला कोणत्याही एका विशिष्ट देशाच्या किंवा गटाच्या विरोधातील मंच न बनवता, सर्वसमावेशक आर्थिक सहकार्य, तंत्रज्ञान आदान-प्रदान आणि सुरक्षित पुरवठा साखळी निर्माण करण्यासाठी एक सक्षम व्यासपीठ म्हणून पुढे नेण्यावर भारताचा भर आहे. या दोन दिवसांच्या बैठकीत व्यापार, डिजिटल अर्थव्यवस्था, हवामान बदल, कृषी सहकार्य आणि दहशतवादविरोधी उपाययोजना यांसारख्या विविध गंभीर विषयांवर सविस्तर वाटाघाटी पार पडत आहेत. भविष्यातील जागतिक आव्हानांचा सामना करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सहकार्य कसे वाढवावे, यावर सर्व नेत्यांनी सहमती दर्शवली आहे. परिषदेच्या यशस्वी आयोजनामुळे भारताची जागतिक स्तरावरील पत आणखी उंचावली असून, विविध खंडांमधील देशांना एकत्र आणणारा एक विश्वासार्ह देश म्हणून भारताचे स्थान अधिक मजबूत झाले आहे. आगामी काळात या परिषदेत घेतलेल्या निर्णयांचे जागतिक अर्थकारणावर आणि राजकारणावर दीर्घगामी परिणाम पाहायला मिळतील.
