**१० दिवसांत इंग्रजी वाचन शिकवण्याचा कदमापूर पॅटर्न चर्चेत; शिक्षक राजेश कोगदे यांचा अभिनव प्रयोग**

स्थान: बुलढाणा

# १० दिवसांत इंग्रजी वाचन शिकवण्याचा कदमापूर पॅटर्न चर्चेत; राजेश कोगदे यांच्या प्रयोगातून विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढवण्याचा प्रयत्न

**बुलढाणा :** इंग्रजी भाषा शिकताना अनेक विद्यार्थ्यांना सर्वांत मोठी अडचण येते ती म्हणजे शब्दांचे योग्य उच्चार करून वाचणे. विशेषतः ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना इंग्रजी वाचन कठीण वाटल्याने त्यांच्या मनात या विषयाविषयी भीती निर्माण होऊ शकते. ही भीती दूर करून विद्यार्थ्यांना स्वतःहून इंग्रजी वाचण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी बुलढाणा जिल्ह्यातील कदमापूर येथील शिक्षक राजेश वासुदेव कोगदे यांनी अभिनव शैक्षणिक पद्धत विकसित केली आहे. ‘१० दिवसांत इंग्रजी वाचन’ या संकल्पनेवर आधारित या उपक्रमाला ‘कदमापूर पॅटर्न’ म्हणून ओळख मिळत असून, विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची गोडी आणि आत्मविश्वास निर्माण करण्यावर त्याचा भर आहे.

## घोकंपट्टीऐवजी उच्चार आणि ध्वनींच्या आधारे शिक्षण

खामगाव तालुक्यातील जिल्हा परिषद मराठी उच्च प्राथमिक शाळा, कदमापूर येथे कार्यरत असलेले राजेश कोगदे यांनी बालमानसशास्त्राचा विचार करून ही पद्धत विकसित केल्याचे दिलेल्या माहितीत नमूद आहे. पारंपरिक पद्धतीने इंग्रजी शब्दांचे पाठांतर करण्याऐवजी अक्षरे, त्यांचे ध्वनी आणि उच्चार यांचा परस्पर संबंध विद्यार्थ्यांना समजावून सांगण्यावर या प्रयोगात भर दिला जातो.

इंग्रजीतील अक्षरांचा उच्चार मराठीतील ध्वनींच्या साहाय्याने समजावून सांगणे, हावभावांचा वापर करणे आणि समान ध्वनी असलेल्या अक्षरांचे गट तयार करणे, ही या पद्धतीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना केवळ शब्द लक्षात ठेवण्याऐवजी शब्द वाचण्यामागील प्रक्रिया समजून घेण्यास मदत होऊ शकते.

## पहिल्याच दिवसापासून शब्द वाचनाचा सराव

या पद्धतीत ‘AN’, ‘IPS’ आणि ‘T’ यांसारख्या अक्षरसमूहांचा वापर करून विद्यार्थ्यांना उच्चार आणि शब्दरचना समजावून दिली जाते. ‘A’ चा ‘ॲ’ आणि ‘I’ चा ‘इ’ असा उच्चार स्पष्ट करून हावभावांच्या माध्यमातून सराव घेतला जातो.

दिलेल्या माहितीनुसार, अवघ्या सहा मुळाक्षरांच्या आधारे विद्यार्थी पहिल्याच दिवशी ३० ते ४० इंग्रजी शब्द तयार करून वाचण्याचा प्रयत्न करू शकतात, असा या प्रयोगाचा दावा आहे. हा अनुभव विद्यार्थ्यांना सुरुवातीपासूनच वाचनात सहभागी होण्याची संधी देतो. मात्र, सर्व विद्यार्थ्यांना समान कालावधीत समान प्रगती होईलच असे नाही. विद्यार्थ्यांची पूर्वतयारी, सराव आणि शिकण्याची गती यांनुसार परिणाम बदलू शकतात.

## दहा दिवसांसाठी दहा तंत्रांची कार्यपुस्तिका

विद्यार्थ्यांमध्ये स्वयंअध्ययनाची सवय विकसित व्हावी, या उद्देशाने कोगदे यांनी दहा तंत्रांचा समावेश असलेली कार्यपुस्तिका तयार केली आहे. या नियोजनानुसार दररोज एका तंत्राचा सराव केला जातो आणि त्यासोबत गृहकार्य दिले जाते.

नियमित सरावामुळे विद्यार्थी नवीन शब्दांचा उच्चार स्वतः शोधण्याचा प्रयत्न करतात. शिक्षकाने सांगितलेले शब्द केवळ पाठ करण्याऐवजी स्वतः वाचता येतात, ही जाणीव विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढवू शकते. ‘मला इंग्रजी वाचता येते’ ही भावना निर्माण करणे, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.

## ग्रामीण शिक्षणासाठी उपयुक्त ठरू शकणारा प्रयोग

ग्रामीण शाळांमध्ये उपलब्ध साधनसामग्रीच्या मर्यादा लक्षात घेता, कमी खर्चात आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने राबवता येणारे उपक्रम महत्त्वाचे ठरतात. इंग्रजी वाचन शिकवताना विद्यार्थ्यांच्या अडचणी ओळखणे, सोप्या टप्प्यांत सराव देणे आणि चुका सुधारण्याची संधी उपलब्ध करून देणे आवश्यक असते.

राजेश कोगदे यांच्या प्रयोगातील ध्वनी, हावभाव आणि सराव यांवर आधारित पद्धतीमुळे इंग्रजी शिकण्याविषयीची भीती कमी करण्यास मदत होऊ शकते. तथापि, या पद्धतीचे व्यापक यश निश्चित करण्यासाठी विविध शाळांमधील विद्यार्थ्यांची प्रगती, वाचनातील अचूकता आणि दीर्घकालीन परिणाम यांचे मूल्यमापन महत्त्वाचे ठरेल.

## शिक्षकाची भूमिका केवळ शिकवण्यापुरती नाही

राजेश कोगदे यांच्या मते, कोणतीही संकल्पना बालमानसशास्त्राचा विचार करून टप्प्याटप्प्याने शिकवली आणि अभ्यासाची गोडी निर्माण केली, तर विद्यार्थ्यांना कठीण वाटणारा विषयही समजण्यास मदत होते. विद्यार्थ्यांमध्ये ‘मी हे करू शकतो’ हा आत्मविश्वास निर्माण करणे, ही शिक्षकाची खरी भूमिका असल्याचे ते सांगतात.

कदमापूर येथील हा प्रयोग इंग्रजी वाचन शिकवण्याच्या पद्धतींवर नव्याने विचार करण्याची संधी देतो. विद्यार्थ्यांच्या गरजांनुसार अध्यापनात बदल, नियमित सराव आणि स्वयंअध्ययनाला प्रोत्साहन यांची सांगड घातल्यास ग्रामीण शिक्षणातही सकारात्मक बदल घडवण्याची शक्यता निर्माण होते.