नाना पाटेकर यांच्या आठवणीत मकरंद अनासपुरे भावूक; गुरूच्या जाण्याने आयुष्याला मोठा धक्का
स्थान: maharashtra
# नाना पाटेकर यांच्या आठवणीत मकरंद अनासपुरे भावूक; गुरूच्या जाण्याने आयुष्याला मोठा धक्का
मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने कलाविश्वासह सामाजिक क्षेत्रातही शोककळा पसरली आहे. ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गोव्यात त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने सर्वाधिक भावनिक धक्का बसलेल्यांमध्ये त्यांचे जवळचे सहकारी आणि ‘नाम फाउंडेशन’चे सहसंस्थापक मकरंद अनासपुरे यांचाही समावेश आहे. मकरंद यांच्यासाठी नाना केवळ सहकलाकार नव्हते, तर अभिनयापासून सामाजिक कार्यापर्यंत दिशा देणारे मार्गदर्शक होते. नानांच्या आठवणी सांगताना मकरंद यांनी व्यक्त केलेल्या भावना या दोघांमधील नात्याची खोली अधोरेखित करतात. ([संदर्भ: लोकसत्ता](https://www.loksatta.com/manoranjan/makarand-anaspure-emotional-nana-patekar-death-last-conversation-nam-foundation-drought-ads-02-6214474/))
## पडद्यापलीकडचे नाते: सहकलाकार ते गुरू
नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीत आपापल्या अभिनयातून स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. दोघांचे नाते मात्र केवळ चित्रपटांपुरते मर्यादित राहिले नाही. सामाजिक प्रश्नांविषयीची संवेदनशीलता आणि गरजू लोकांसाठी काहीतरी करण्याची तळमळ यामुळे त्यांच्यातील जवळीक अधिक दृढ झाली.
मकरंद अनासपुरे नानांना गुरूजी मानत असत. त्यांच्या अनुभवातून शिकणे, कामाकडे पाहण्याची दृष्टी समजून घेणे आणि समाजासाठी योगदान देण्याची प्रेरणा घेणे, हा त्यांच्या नात्याचा महत्त्वाचा भाग होता. त्यामुळे नानांच्या निधनाची बातमी मकरंद यांच्यासाठी केवळ एका ज्येष्ठ कलाकाराच्या जाण्याची बातमी नव्हती; ती वैयक्तिक आयुष्यातील मार्गदर्शक हरपल्याची वेदनाही होती.
## ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून सामाजिक कार्य
नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे यांच्या नात्याचा महत्त्वाचा पैलू म्हणजे ‘नाम फाउंडेशन’. महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त भागांमध्ये पाणी, शेती आणि ग्रामीण समुदायांशी संबंधित प्रश्नांवर काम करण्याच्या उद्देशाने या संस्थेने सामाजिक कार्याची ओळख निर्माण केली.
शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील नागरिकांच्या अडचणींकडे लक्ष वेधणे, मदतकार्य उभे करणे आणि समाजातील विविध घटकांना एकत्र आणणे, या प्रयत्नांत दोघांनीही योगदान दिले. त्यांच्या कामामुळे कलाकाराची भूमिका केवळ मनोरंजनापुरती मर्यादित नसून सामाजिक प्रश्नांवरही सकारात्मक सहभाग नोंदवता येतो, हा संदेश पुढे आला.
नानांच्या जाण्यानंतर या सामाजिक कार्याचे पुढे काय, असा प्रश्न अनेकांना पडू शकतो. उपलब्ध वृत्तानुसार, त्यांच्या मुलाने ‘नाम फाउंडेशन’चे काम सुरू राहील, असे आश्वासन दिले आहे. त्यामुळे नानांच्या विचारांचा वारसा कृतीतून पुढे नेण्याची जबाबदारी आता संस्थेशी जोडलेल्या सहकाऱ्यांवर आणि कार्यकर्त्यांवरही असेल. ([संदर्भ: लोकसत्ता](https://www.loksatta.com/manoranjan/makarand-anaspure-emotional-nana-patekar-death-last-conversation-nam-foundation-drought-ads-02-6214474/))
## आठवणींतून समोर येणारा नानांचा स्वभाव
नाना पाटेकर हे त्यांच्या प्रभावी अभिनयासाठी ओळखले जात असले, तरी त्यांच्याशी जवळून काम केलेल्या व्यक्तींच्या आठवणींतून त्यांच्या स्वभावाचे अनेक पैलू समोर येतात. स्पष्टवक्तेपणा, कामातील शिस्त, सामाजिक प्रश्नांविषयीची आस्था आणि सतत काहीतरी करण्याची वृत्ती यांचा उल्लेख त्यांच्या सहकाऱ्यांकडून वारंवार केला जातो.
मकरंद अनासपुरे यांनी नानांच्या निधनानंतरच्या मुलाखतीत व्यक्त केलेल्या भावना त्यांच्या नात्याची भावनिक बाजू दाखवतात. नानांच्या जाण्याने काही काळ सुचेनासे झाले होते, असे त्यांनी सांगितल्याचे वृत्त आहे. ही प्रतिक्रिया जवळच्या सहकाऱ्याच्या मनातील दुःख व्यक्त करते; त्याचबरोबर दीर्घकाळ एकत्र काम करताना निर्माण होणारे विश्वासाचे आणि मार्गदर्शनाचे नातेही अधोरेखित करते.
## नानांच्या वारशाला खरी श्रद्धांजली कोणती?
एखाद्या कलाकाराचे योगदान त्याच्या चित्रपटांमधून आणि भूमिकांमधून जिवंत राहते; पण समाजासाठी केलेले काम त्याच्या वारशाला आणखी व्यापक अर्थ देते. नाना पाटेकर यांच्या बाबतीत अभिनय आणि सामाजिक कार्य हे दोन्ही पैलू महत्त्वाचे राहिले. मकरंद अनासपुरे यांच्यासारख्या सहकाऱ्यांच्या आठवणींतून हा वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचत राहील.
नानांच्या निधनाने निर्माण झालेली पोकळी तात्काळ भरून निघणार नाही. मात्र, त्यांनी ज्या कामासाठी वेळ दिला, ज्या लोकांशी नाते जोडले आणि ज्या सामाजिक प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित केले, त्या कामाला पुढे नेणे हीच त्यांच्या स्मृतीला अर्थपूर्ण आदरांजली ठरू शकते. मकरंद अनासपुरे यांच्या भावूक आठवणी केवळ एका मित्राच्या विरहाची कहाणी नाहीत; त्या मार्गदर्शक, सहकारी आणि सामाजिक कार्यातील साथीदार यांच्यातील नात्याचीही साक्ष देतात.
