टोल प्लाझा ओलांडताच मोबाईलवर येणार विम्याचा अलर्ट; NHAI ची नवी हायटेक यंत्रणा, नियम मोडल्यास दंडाचा धोका
स्थान: maharashtra
राष्ट्रीय महामार्गावरून प्रवास करताना टोल भरण्याबरोबरच आता वाहनाच्या कागदपत्रांची वैधताही तपासली जाणार आहे. वाहनाचा विमा संपला असेल, तर टोल प्लाझा ओलांडल्यानंतर काही मिनिटांतच वाहनमालकाच्या मोबाईलवर एसएमएस अलर्ट येऊ शकतो. भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) यासाठी आधुनिक डिजिटल यंत्रणेची चाचणी सुरू केली आहे. दिल्लीतील मुंडका टोल प्लाझावर या प्रणालीचा पथदर्शी प्रकल्प राबवण्यात येत आहे.
### टोल प्लाझावरच वाहनाच्या विम्याची तपासणी
दिल्लीतील अर्बन एक्स्टेंशन रोड-२ (UER-II) वरील मुंडका टोल प्लाझावर ही यंत्रणा प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू करण्यात आली आहे. टोल प्लाझावरून एखादे वाहन जाताच त्याच्या नोंदणी क्रमांकाची माहिती संबंधित यंत्रणेकडे पाठवली जाते. त्यानंतर राष्ट्रीय माहिती विज्ञान केंद्राच्या (NIC) माध्यमातून चालवल्या जाणाऱ्या वाहन (VAHAN) डेटाबेसमध्ये त्या वाहनाच्या विम्याची वैधता तपासली जाते.
डेटाबेसमध्ये वाहनाचा अनिवार्य थर्ड पार्टी विमा संपल्याचे किंवा वैध विमा नसल्याचे आढळल्यास वाहनमालकाच्या नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर एसएमएस पाठवला जातो. या संदेशात वाहनाचा नोंदणी क्रमांक, टोल प्लाझा ओलांडल्याची वेळ आणि विम्याची मुदत संपल्याची तारीख यांची माहिती दिली जाणार आहे. वाहनमालकाने विम्याचे नूतनीकरण करावे, असा सल्लाही संदेशातून दिला जाईल. <Cite refs={["turn673564search1","turn673564search2"]}/>
### सध्या फक्त दिल्लीमध्ये पथदर्शी प्रकल्प
या प्रणालीची चाचणी सध्या मुंडका टोल प्लाझावरच सुरू आहे. यंत्रणेची अचूकता, डेटाबेसमधील माहिती आणि संदेश पाठवण्याची प्रक्रिया सुरळीतपणे कार्यरत आहे की नाही, याची चाचणी या टप्प्यात केली जाणार आहे. चाचणी यशस्वी झाल्यानंतर ही व्यवस्था देशातील इतर राष्ट्रीय महामार्गांवरील टोल प्लाझांवर लागू करण्याचा विचार असल्याचे वृत्त आहे. मात्र, देशभरात अंमलबजावणीची निश्चित तारीख अद्याप जाहीर झालेली नाही. <Cite refs={["turn673564search0","turn673564search7"]}/>
### विमा नसल्यास किती दंड होऊ शकतो?
मोटार वाहन कायद्यानुसार सार्वजनिक रस्त्यांवर वाहन चालवण्यासाठी वैध थर्ड पार्टी विमा असणे बंधनकारक आहे. हा विमा अपघातात अन्य व्यक्तीला झालेली दुखापत, मृत्यू किंवा मालमत्तेचे नुकसान यासंदर्भातील आर्थिक दाव्यांसाठी संरक्षण देतो.
वैध थर्ड पार्टी विम्याशिवाय वाहन चालवताना आढळल्यास मोटार वाहन कायद्याच्या कलम १९६ अंतर्गत दंडाची तरतूद आहे. पहिल्या गुन्ह्यासाठी तीन पट बेस प्रीमियम किंवा ५ हजार रुपये, यापैकी जी रक्कम अधिक असेल ती दंड म्हणून आकारली जाऊ शकते. पुन्हा तोच गुन्हा केल्यास पाच पट बेस प्रीमियम किंवा १० हजार रुपये, यापैकी अधिक रक्कम दंड म्हणून लागू होऊ शकते. <Cite refs={["turn673564search1","turn673564search9"]}/>
### एसएमएस म्हणजे थेट चलन नव्हे
या नव्या व्यवस्थेबाबत वाहनचालकांनी एक महत्त्वाचा फरक लक्षात घेणे आवश्यक आहे. टोल प्लाझा ओलांडल्यानंतर येणारा एसएमएस हा विम्याची मुदत संपल्याची सूचना आणि नूतनीकरणाचा इशारा आहे. केवळ हा संदेश आला म्हणजे त्याच क्षणी आपोआप चलन कापले गेले, असे समजू नये. दंडाची कारवाई संबंधित कायदेशीर आणि अधिकृत अंमलबजावणी प्रक्रियेनुसार केली जाते.
तसेच या विशिष्ट पथदर्शी प्रकल्पातील उपलब्ध माहितीनुसार मुख्य भर थर्ड पार्टी विम्याच्या वैधतेवर आहे. प्रदूषण नियंत्रण प्रमाणपत्रासह इतर सर्व कागदपत्रांची तपासणी याच प्रणालीतून होत असल्याचे स्पष्ट झालेले नाही.
### वाहनमालकांनी काय काळजी घ्यावी?
नव्या डिजिटल व्यवस्थेमुळे वाहनाचा विमा वेळेवर नूतनीकरण करण्याची गरज पुन्हा अधोरेखित झाली आहे. वाहनमालकांनी विम्याची अंतिम तारीख तपासावी आणि मुदत संपण्यापूर्वीच नूतनीकरण करावे. विमा नूतनीकरण केल्यानंतर त्याची माहिती सरकारी डेटाबेसमध्ये अद्ययावत झाली आहे का, हेही तपासणे उपयुक्त ठरेल.
रस्ते अपघातांमध्ये विमा नसलेल्या वाहनांमुळे नुकसानग्रस्त व्यक्तींना भरपाई मिळवताना अडचणी येऊ शकतात. त्यामुळे विम्याची वैधता तपासणारी ही यंत्रणा केवळ दंड टाळण्यासाठी नव्हे, तर रस्ते सुरक्षेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची ठरू शकते. मुंडका येथील चाचणीचा परिणाम आणि पुढील विस्ताराबाबत NHAI काय निर्णय घेते, याकडे आता वाहनचालकांचे लक्ष लागले आहे.

