साऊथ बिहार एक्सप्रेस आंशिक रद्द, प्रवाशांचे नियोजन विस्कळीत

स्थान: गोंदिया

भारतीय रेल्वेच्या लांब पल्ल्याच्या गाड्यांच्या वेळापत्रकात होणाऱ्या बदलांमुळे आणि अंतिम क्षणी करण्यात येणाऱ्या आंशिक रद्दीकरणामुळे प्रवाशांना नाहक मनस्ताप सहन करावा लागत असल्याचा मुद्दा पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. आगामी २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी दुर्ग येथून सुटणारी १३२८७ साऊथ बिहार एक्सप्रेस आंशिकपणे रद्द करण्यात आल्यामुळे हजारो प्रवाशांच्या प्रवासाचे पूर्वआयोजीत नियोजन पूर्णपणे कोलमडले आहे. विशेषतः या रेल्वेने पटना साहिब येथे जाणाऱ्या शीख संगतीसह अनेक धर्मीय भाविक, ज्येष्ठ नागरिक आणि कुटुंबीयांना गंभीर अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, परिचालन व विकासात्मक कामांचे कारण देत रेल्वे प्रशासनाने या गाडीच्या मूळ प्रवासाच्या स्वरूपात बदल केला असून, ही ट्रेन ठरलेल्या दुर्ग स्थानकाऐवजी थेट राउरकेला येथून पुढे रवाना होणार आहे. यामुळे दुर्ग तसेच या मार्गातील इतर प्रमुख स्थानकांवरून आपल्या प्रवासाची पक्की तिकिटे बुक करून बसलेल्या हजारो आरक्षित प्रवाशांच्या पदरी निराशा पडली आहे. अंतिम क्षणी उद्भवलेल्या या अनपेक्षित परिस्थितीमुळे प्रवाशांमध्ये रेल्वे प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीविषयी तीव्र असंतोष पसरला असून, प्रवाशांच्या हिताचा विसर पडल्याची भावना व्यक्त होत आहे. पूर्व डीआरयूसीसी सदस्य इंजि. जसपाल सिंह चावला यांनी या संपूर्ण प्रकारावर अत्यंत कठोर शब्दांत आक्षेप घेतला असून रेल्वेच्या ढिसाळ नियोजनावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहेत. त्यांच्या मते, प्रवाशांनी आपली अत्यंत महत्त्वाची आणि लांब पल्ल्याची यात्रा सुलभ व्हावी म्हणून एक ते दोन महिने आधीच रेल्वेचे आरक्षण करून आपल्या जागा निश्चित केल्या होत्या. रेल्वेने प्रवाशांना कन्फर्म बर्थची खात्री दिली होती, ज्यावर विश्वास ठेवून प्रवाशांनी इतर सर्व आनुषंगिक तयारी पूर्ण केली होती. परंतु, ऐन प्रवासाच्या तोंडावर रेल्वेने ट्रेन आंशिक रद्द केल्याची घोषणा केल्यामुळे या सर्व मेहनतीवर आणि नियोजनावर पाणी फेरले गेले आहे. इंजि. चावला यांनी स्पष्ट केले की, रेल्वे प्रवासाचे नियोजन केवळ एका ट्रेनच्या तिकिटापुरме सीमित नसते. नागरिक आपल्या जाण्याच्या आणि परतीच्या प्रवासाची तिकिटे एकत्र बुक करतात, त्यासोबतच मुक्कामासाठी हॉटेल्सचे बुकिंग, धार्मिक स्थळांवरील व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक आणि इतर अनेक गोष्टी आधीच निश्चित करून ठेवतात. अशा परिस्थितीत जर एखादी महत्त्वाची गाडी अचानक रद्द केली किंवा आंशिक रूपाने धावणार असल्याचे घोषित केले, तर संपूर्ण प्रवासाचे गणित बिघडते. अनेक प्रवाशांना नाइिलाजाने आपली हॉटेल बुकिंग्स आणि परतीची आरक्षित तिकिटे रद्द करावी लागतात, ज्यामध्ये आर्थिक भुर्दंड तर सोसावा लागतोच, शिवाय मानस्तापही सहन करावा लागतो. या संपूर्ण प्रकरणात विशेष चिंताजनक बाब म्हणजे तख्त श्री हरिमंदिर जी, पटना साहिब या अत्यंत पवित्र व ऐतिहासिक धार्मिक स्थळाच्या दर्शनासाठी निघालेल्या शीख संगतीची झालेली हेळसांड आहे. धार्मिक जत्थे, विविध भागांतून एकत्र आलेले भाविक, वयोवृद्ध श्रद्धाळू आणि महिला वर्ग मोठ्या संख्येने या ट्रेनने प्रवास करण्यासाठी सज्ज होते. अचानक झालेल्या या बदलामुळे या धार्मिक यात्रेकरूंना ऐन वेळी पर्यायी व्यवस्था शोधणे अशक्यप्राय ठरले आहे. ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आणि लहान मुलांसोबत प्रवास करणाऱ्या कुटुंबांसाठी अंतिम क्षणी दुसऱ्या ट्रेनमध्ये किंवा इतर वाहनांनी प्रवास करणे शारीरिक व मानसिकदृष्ट्या अत्यंत त्रासदायक ठरणारे असते. प्रवाशांच्या या धार्मिक व सामाजिक भावनांची कोणतीही तमा न बाळगता रेल्वेने घेतलेल्या निर्णयामुळे श्रद्धार्थ्यांच्या यात्रेवर विरजण पडले आहे. इंजि. जसपाल सिंह चावला यांनी या प्रकरणी केवळ तोंडी टीका न करता थेट प्रशासनाला आणि संबंधित यंत्रणेला धारेवर धरले आहे. त्यांनी प्रशासनाकडे स्पष्ट शब्दांत मागणी केली आहे की, जर भविष्यात ट्रॅकचे काम, दुरुस्ती किंवा इतर कोणत्याही परिचालन कारणांमुळे रेल्वे गाड्या रद्द करायच्याच असतील किंवा त्यांचे मार्ग बदलायचे असतील, तर प्रवाशांना किमान काही दिवस अगोदर पुरेशी पूर्वसूचना देणे अत्यंत आवश्यक आहे. अंतिम क्षणी अशा घोषणा केल्यामुळे प्रवाशांना पर्यायी व्यवस्था करण्याची संधीच मिळत नाही. तसेच, ज्या प्रवाशांचे आधीच कन्फर्म असलेले आरक्षण या बदलामुळे प्रभावित झाले आहे, त्या सर्व प्रवाशांसाठी रेल्वेने तातडीने सोयीस्कर पर्यायी रेल गाड्यांची व्यवस्था करून देणे बंधनकारक असायला हवे. जर पर्यायी व्यवस्था देणे शक्य नसेल, तर प्रवाशांना नियमानुसार योग्य ती क्षतिपूर्ति आणि आर्थिक भरपाई मिळायला हवी, अशी आक्रमक भूमिका त्यांनी घेतली आहे. वारंवार घडणाऱ्या अशा प्रकारच्या घटनांमुळे सामान्य जनतेचा आणि नियमित प्रवाशांचा भारतीय रेल्वेच्या आरक्षण व्यवस्थेवर आणि कारभारावर असलेला विश्वास दिवसेंदिवस डगमगू लागला आहे. रेल्वे प्रशासनाने या संपूर्ण प्रकरणाची अत्यंत गांभीर्याने दखल घेणे गरजेचे आहे. प्रवाशांचा बहुमूल्य वेळ, त्यांचा कष्टाचा पैसा आणि त्यांच्या धार्मिक तसेच व्यक्तिगत यात्रांची संवेदनशीलता यांचा रेल्वेने योग्य तो आदर राखायला हवा. भविष्यात अशा प्रकारच्या ढिसाळ नियोजनाची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी रेल्वे बोर्डाने आणि संबंधित क्षेत्रीय कार्यालयांनी ठोस धोरण आखण्याची गरज आहे, जेणेकरून लाखो प्रवाशांना ऐन वेळी रस्त्यावर किंवा स्थानकांवर हाल सोसावे लागणार नाहीत.