नागपूर दीक्षाभूमी देणगी अपहार प्रकरण; धर्मदाय आयुक्तांकडे तक्रार

स्थान: Nagpur

नागपूरच्या ऐतिहासिक आणि जगप्रसिद्ध दीक्षाभूमीवरील देणगीच्या रकमेमध्ये अपहार झाल्याची गंभीर तक्रार नागपूरच्या धर्मदाय आयुक्तांकडे दाखल करण्यात आली आहे. विलास गजघाटे यांनी ही कायदेशीर व लेखी तक्रार केली असून, या प्रकरणामुळे आंबेडकरी वर्तुळात आणि देशभरातील अनुयायांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे. विशेष म्हणजे, आगामी काळात धम्मचक्र प्रवर्तन दिन आणि विजयादशमीचा सोहळा तोंडावर आला असतानाच ही तक्रार समोर आल्यामुळे एक नवीन वाद चिघळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. दीक्षाभूमीवर येणाऱ्या देणगीच्या पारदर्शकतेवर यापूर्वीही विविध चर्चा झडल्या होत्या, परंतु आता थेट धर्मदाय आयुक्तांकडे धाव घेतल्यामुळे या प्रकरणाची व्याप्ती वाढली असून येत्या काळात यावर नेमकी काय कारवाई होणार, याकडे सर्वांचेच लक्ष लागले आहे. प्राप्त माहितीनुसार, विलास गजघाटे यांनी केलेल्या या तक्रारीमध्ये अनेक महत्त्वाचे आणि गंभीर आरोप लावण्यात आले आहेत. यामध्ये मुख्यत्वे दानपेटी सर्वांसमोर कायदेशीर नियमांनुसार न उघडणे, दानामध्ये आलेल्या एकूण रकमेची कोणतीहीृतशीर माहिती सार्वजनिक किंवा संबंधित यंत्रणेसमोर न देणे, तसेच धम्मचक्र प्रवर्तन दिन सोहळ्याच्या आयोजनादरम्यान कोणत्याही प्रकारची निविदा न काढताच मनमानी पद्धतीने वेगवेगळ्या कामांचे वितरण करणे यांसारख्या मुद्द्यांचा समावेश आहे. याशिवाय, विविध प्रकारच्या साहित्य खरेदीमध्ये देखील मोठा आर्थिक गैरव्यवहार झाल्याचा संशय तक्रारदाराने व्यक्त केला असून, या संपूर्ण प्रकरणाची सखोल आणि निष्पक्ष चौकशी करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. देशासह जगभरातून लाखो अनुयायी नागपूरच्या या दीक्षाभूमीला भेट देत असतात. महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९५६ मध्ये विजयादशमीच्या दिवशी याच पवित्र भूमीवर बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली होती. तेव्हापासून दरवर्षी विजयादशमीला धम्मचक्र प्रवर्तन दिन अत्यंत उत्साहात आणि शिस्तीत साजरा केला जातो. या सोहळ्यासाठी देशभरातून शेकडो आणि लाखांच्या संख्येने आंबेडकरी अनुयायी दीक्षाभूमीवर दाखल होतात. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अस्थीकलशाचे दर्शन घेण्यासाठी आणि बौद्ध धम्माची दीक्षा घेण्यासाठी येणारे अनुयायी दीक्षाभूमीला आपले सर्वोच्च प्रेरणास्थान मानतात. त्यामुळे या वास्तूशी आणि परिसराशी कोट्यवधी लोकांच्या भावना जोडलेल्या आहेत. अशा अत्यंत श्रद्धास्थानाच्या ठिकाणी देणगीच्या पैशांवरून आणि गैरव्यवहारावरून वाद निर्माण झाल्यामुळे अनुयायांमध्ये चिंता आणि नाराजी व्यक्त केली जात आहे. नागपूरच्या या दीक्षाभूमी व्यवस्थापनावर आणि कारभारावर आतापर्यंत अनेकदा विश्वासाचे वातावरण राहिले आहे, परंतु देणगी अपहाराच्या या तक्रारीमुळे पारदर्शकतेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाच्या पूर्वसंध्येला अशाप्रकारची तक्रार दाखल होणे प्रशासनासाठी देखील डोकेदुखी ठरण्याची शक्यता आहे. धर्मदाय आयुक्त या प्रकरणात नेमकी काय भूमिका घेतात आणि कागदपत्रांची पडताळणी करून कोणता निर्णय देतात, यावरच या प्रकरणाचे पुढील भविष्य अवलंबून असणार आहे. या संपूर्ण प्रकरणाची व्याप्ती पाहता, येत्या काही दिवसांत या वादाला अधिक राजकीय आणि सामाजिक स्वरूप प्राप्त होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. देणगी, निविदा प्रक्रिया आणि साहित्य खरेदी यांसारख्या विषयांवर आता प्रशासनाला सर्व कागदपत्रे आणि हिशोब सादर करावा लागण्याची दाट शक्यता आहे. दीक्षाभूमीच्या पवित्र ट्रस्ट आणि व्यवहाराबाबत पारदर्शकता राखली जावी, अशी मागणी विविध स्तरातून होत आहे. कोणत्याही पुराव्याशिवाय अंतिम निष्कर्ष काढणे अद्याप घाईचे ठरेल, परंतु धर्मदाय आयुक्तांसमोर झालेल्या या तक्रारीमुळे आता या प्रकरणाची खुली चौकशी होण्याची मागणी जोर धरत आहे. या संपूर्ण वादावर आणि चौकशीच्या प्रत्येक घडामोडीवर नागपूरसह संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागून राहिले आहे.