मेटाची मोठी कारवाई: भारतात ५३ लाखांहून अधिक बाल शोषण सामग्री हटवली

स्थान: Newsroom

सोशल मीडिया जगतात लहान मुलांच्या सुरक्षेचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला असून, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी असलेल्या मेटाने फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम या लोकप्रिय प्लॅटफॉर्मवर बाल यौन शोषण आणि यासंबंधीच्या बेकायदेशीर साहित्याविरुद्ध राबवलेल्या कारवाईचा सविस्तर अहवाल जाहीर केला आहे. चालू वर्षाच्या पहिल्या सहा महिन्यांत म्हणजेच जानेवारी ते जून या कालावधीत कंपनीने भारतात ५३ लाखांहून अधिक अशा आक्षेपार्ह आणि बेकायदेशीर कंटेंटवर कडक कारवाई केली आहे. या कारवाईमुळे सोशल मीडियावरील बाल सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आला असून, सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे. मेटाने आपल्या सिस्टीममध्ये केलेल्या सुधारणांमुळे ही कारवाई प्रभावीपणे पार पडली असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. अहवालानुसार, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर बाल शोषण साहित्याशी संबंधित कारवाई करण्यात आलेला तब्बल ९८ टक्क्यांहून अधिक कंटेंट हा वापरकर्त्यांच्या कोणत्याही प्रकारच्या तक्रारी येण्यापूर्वीच कंपनीच्या स्वयंचलित यंत्रणेने शोधून काढला होता. याचा अर्थ मेटाची अंतर्गत यंत्रणा आणि प्रगत तंत्रज्ञान आता अधिक सतर्क झाले असून, आक्षेपार्ह मजकूर प्रसारित होण्यापूर्वीच त्यावर नियंत्रण मिळवले जात आहे. या प्रोएक्टिव्ह डिटेक्शनमुळे हजारो मुलांना संभाव्य धोक्यापासून वाचवण्यात यश आले असल्याचे दिसून येते. केवळ भारतापुरता विचार न करता, जागतिक स्तरावरही मेटाने या मुद्द्यावर व्यापक मोहीम राबवली आहे. जागतिक स्तरावर जानेवारी ते जून या सहा महिन्यांच्या कालावधीत फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम या दोन्ही प्लॅटफॉर्मवर मिळून एकूण ३ कोटी ३२ लाखाहून अधिक बाल शोषण सामग्रीवर कडक कारवाई करण्यात आली आहे. या जागतिक आकडेवारीमध्येही सुमारे ९७ टक्क्यांपेक्षा जास्त कंटेंट वापरकर्त्यांच्या तक्रारींची प्रतीक्षा न करता स्वतःहून शोधण्यात आला होता. यावरून मेटाचे सुरक्षा निकष आणि अल्गोरिदम जगभरात कशा प्रकारे काम करत आहेत, याची पुष्टी मिळते. बाल सुरक्षेच्या मुद्द्यावर कंपनीने कोणत्याही प्रकारची तडजोड न करण्याचे धोरण स्वीकारल्याचे या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. या संपूर्ण प्रक्रियेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा मोठा वाटा आहे. मेटाने या मोहिमेसाठी आणि विशेषतः आक्षेपार्ह जाहिरातींना रोखण्यासाठी नवीन कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच एआय टूल्स तैनात केली आहेत. अनेकदा काही जाहिराती वरवर पाहता अत्यंत सामान्य आणि निरुपद्रवी दिसतात, परंतु प्रत्यक्षात त्या युजर्सना आणि विशेषतः लहान मुलांना बेकायदेशीर सामग्रीपर्यंत नेण्याचे काम करतात. अशा लपलेल्या आणि गुंतागुंतीच्या जाहिरातींना ओळखण्यासाठी मेटाने एलएलएम आधारित सिस्टीम आणि नवीन एआय टूल्सचा वापर सुरू केला आहे. या तंत्रज्ञानामुळे फसव्या आणि बेकायदेशीर जाहिरातींचे जाळे लवकर उद्ध्वस्त करणे कंपनीला शक्य झाले आहे. या मोठ्या कारवाईमागील पार्श्वभूमीचा विचार केल्यास, मागील काही महिन्यांत भारत सरकारचे इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय तसेच राष्ट्रीय बाल हक्क संरक्षण आयोग यांनी अत्यंत कठोर भूमिका घेतली होती. विशेषतः काही अहवाल समोर आल्यानंतर आणि इन्स्टाग्रामवर बाल शोषण सामग्रीचा प्रचार करणाऱ्या जाहिराती उघडकीस आल्यानंतर सरकारी यंत्रणांनी मेटाला धारेवर धरले होते. या दबावानंतर आणि उच्चस्तरीय बैठकांनंतर मेटाने सुरक्षेच्या निकषांमध्ये तातडीने बदल केले. एवढेच नव्हे तर, भारतीय प्राधिकरणांच्या आणि सरकारी इशाऱ्यानंतर मेटाने बाल सुरक्षा डेटा थेट भारतीय कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या एजन्सींसोबत शेअर करण्यासही संमती दर्शवली आहे. या सहकार्यामुळे गुन्हेगारांवर कायदेशीर कारवाई करणे अधिक सोपे होणार असून, लहान मुलांच्या डिजिटल सुरक्षेला एक मोठे कवच प्राप्त झाले आहे. या सर्व घडामोडींवरून हे स्पष्ट होते की, आगामी काळात सोशल मीडिया कंपन्यांना बाल सुरक्षेच्या मुद्द्यावर अधिक पारदर्शक आणि उत्तरदायी राहावे लागणार आहे. मेटाने जरी ५३ लाखांहून अधिक सामग्रीवर कारवाई करून आपले इरादे स्पष्ट केले असले, तरी सायबर विश्वात या गुन्ह्यांचे स्वरूप सतत बदलत असल्याने अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर अविरत सुरू ठेवावा लागणार आहे. भारत सरकार आणि बाल हक्क आयोगाच्या सततच्या पाठपुराव्यामुळे सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर आता कडक शिस्त पाळली जात असून, भविष्यात लहान मुलांचे इंटरनेटवरील विश्व अधिक सुरक्षित करण्यासाठी अशा प्रकारच्या कठोर कारवायांची नितांत आवश्यकता आहे.