टोरेंट पॉवर कर्जत प्रकल्पावरून वाद; ‘पर्यावरणपूरक प्रकल्प, विरोधकांकडून फेक नरेटिव्ह’, मुख्यमंत्री फडणवीसांचा दावा

स्थान: रायगड

# टोरेंट पॉवर कर्जत प्रकल्पावरून वाद; ‘पर्यावरणपूरक प्रकल्प, विरोधकांकडून फेक नरेटिव्ह’, मुख्यमंत्री फडणवीसांचा दावा

रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात प्रस्तावित टोरेंट पॉवर कंपनीच्या पंप स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्पावरून विकास आणि पर्यावरण यांच्यातील संघर्ष पुन्हा चर्चेत आला आहे. प्रकल्पासाठी मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड होत असल्याचा आरोप विरोधक आणि पर्यावरणप्रेमींकडून करण्यात आला आहे. या आरोपांना उत्तर देताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रकल्प पर्यावरणपूरक असल्याचा दावा केला आणि विरोधकांकडून चुकीचे कथन पसरवले जात असल्याची टीका केली. मात्र, प्रकल्पाच्या पर्यावरणीय परिणामांबाबतचा वाद केवळ राजकीय विधानांनी संपणार नाही; त्यासाठी वस्तुनिष्ठ माहिती आणि पारदर्शक तपासणी महत्त्वाची ठरणार आहे.

## कर्जत प्रकल्पावरून राजकीय संघर्ष

कर्जत तालुक्यात प्रस्तावित असलेल्या टोरेंट पॉवरच्या पंप स्टोरेज प्रकल्पावरून राजकीय वातावरण तापले आहे. या प्रकल्पासाठी वृक्षतोड केली जात असल्याचा आरोप करत विरोधक आणि पर्यावरणप्रेमींनी सरकारच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. त्यांच्या आक्षेपांचा केंद्रबिंदू म्हणजे प्रकल्पामुळे स्थानिक पर्यावरणावर होऊ शकणारा परिणाम.

दुसरीकडे, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी हे आरोप फेटाळले आहेत. हा प्रकल्प पर्यावरणाला पूरक असल्याचे सांगत त्यांनी विरोधकांवर ‘फेक नरेटिव्ह’ पसरवल्याचा आरोप केला. त्यामुळे प्रकल्पाच्या तांत्रिक आणि पर्यावरणीय बाबींसोबतच त्याविषयीच्या राजकीय संवादालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

## पुनर्वसनाबाबत मुख्यमंत्र्यांचे आश्वासन

मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या म्हणण्यानुसार, या प्रकल्पामुळे कोणाचीही उपजीविका नष्ट होणार नाही. अशी परिस्थिती निर्माण झाल्यास संबंधितांच्या पुनर्वसनाचा योग्य विचार केला जाईल, असे आश्वासनही त्यांनी दिले. प्रकल्पाची अंमलबजावणी कायद्याच्या चौकटीतच केली जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

हे सरकारकडून व्यक्त करण्यात आलेले आश्वासन आहे. प्रत्यक्षात प्रकल्पामुळे स्थानिक रहिवासी, शेतकरी किंवा अन्य घटकांच्या उपजीविकेवर काय परिणाम होऊ शकतो, हे ठरवण्यासाठी संबंधित क्षेत्रातील जमीनवापर, संभाव्य विस्थापन, पर्यावरणीय परिणाम आणि पुनर्वसनाच्या तरतुदींची माहिती आवश्यक ठरते. उपलब्ध वृत्तात या बाबींचे तपशील दिलेले नाहीत.

## पंप स्टोरेज प्रकल्पाचे महत्त्व

पंप स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्पांचा उपयोग वीजव्यवस्थेत ऊर्जेचा साठा आणि मागणी-पुरवठ्यातील समतोल साधण्यासाठी केला जाऊ शकतो. वीज उपलब्ध असताना पाणी उंच जलाशयात पंप करून साठवले जाते आणि गरजेनुसार ते खाली सोडून टर्बाइनच्या मदतीने वीज निर्माण केली जाते. अशा प्रणालींमुळे वीजेची मागणी वाढते त्या काळात पुरवठा व्यवस्थापित करण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र, ऊर्जा साठवणुकीचा संभाव्य फायदा आणि एखाद्या विशिष्ट प्रकल्पाचा स्थानिक पर्यावरणावर होणारा परिणाम हे स्वतंत्रपणे तपासण्याचे मुद्दे आहेत. प्रकल्पाचे स्थान, आवश्यक बांधकाम, पाण्याचा वापर, वृक्षतोड आणि जैवविविधतेवरील संभाव्य परिणाम यांचा विचार करूनच त्याच्या पर्यावरणीय परिणामांचे मूल्यांकन करता येते.

## पर्यावरण आणि विकास यांचा समतोल आवश्यक

मोठ्या ऊर्जा प्रकल्पांमधून वीजव्यवस्थेला मदत होऊ शकते; परंतु स्थानिक समुदायांच्या हक्कांचे आणि पर्यावरणाचे संरक्षणही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे वृक्षतोडीबाबतचे आरोप, प्रकल्पासाठी आवश्यक परवानग्या आणि पर्यावरणीय मूल्यांकनातील निष्कर्ष सार्वजनिकरीत्या स्पष्ट असणे आवश्यक ठरते.

मुख्यमंत्र्यांनी प्रकल्प कायदेशीर चौकटीत राबवण्याचे आश्वासन दिले आहे. या आश्वासनाची अंमलबजावणी कशी होते, पर्यावरणीय अटींचे पालन कसे केले जाते आणि स्थानिकांच्या चिंता कशा सोडवल्या जातात, यावर प्रकल्पाविषयीचा विश्वास अवलंबून राहील.

## पुढील निर्णयांकडे लक्ष

सध्या उपलब्ध माहितीनुसार, एकीकडे प्रकल्प पर्यावरणपूरक असल्याचा मुख्यमंत्र्यांचा दावा आहे, तर दुसरीकडे वृक्षतोड आणि संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांबाबत विरोधक व पर्यावरणप्रेमींचे आक्षेप आहेत. या दाव्यांची स्वतंत्र पडताळणी आणि प्रकल्पाशी संबंधित कागदपत्रांची पारदर्शक उपलब्धता महत्त्वाची ठरेल.

कर्जत प्रकल्पावरील चर्चा राजकीय आरोपांपुरती मर्यादित न राहता तथ्यांवर आधारित व्हावी, हीच सार्वजनिक हिताची अपेक्षा आहे. ऊर्जा सुरक्षेसाठी आवश्यक प्रकल्प पुढे नेताना पर्यावरणीय जबाबदारी, स्थानिकांच्या उपजीविकेचे संरक्षण आणि कायदेशीर प्रक्रियेचे पालन या तिन्ही बाबींना समान महत्त्व देणे आवश्यक आहे.