अड्याळमध्ये स्त्रीशक्तीचा जागर; साडी नेसून महिलांनी खेळली कबड्डी

स्थान: अड्याळ

महाराष्ट्रातील संस्कृती आणि सण-उत्सवांमध्ये नेहमीच नावीन्य आणि सामाजिक संदेशाचा अनोखा संगम पाहायला मिळतो. असाच एक कौतुकास्पद आणि प्रेरणादायी उपक्रम सध्या भंडारा जिल्ह्यातील पवनी तालुक्यातील अड्याळ येथे सुरू आहे. कबड्डी म्हटल्यावर डोळ्यांसमोर येतात ते टी-शर्ट आणि पँट परिधान केलेले तरुण खेळाडू. मात्र, अड्याळमधील शांती नगर येथील मैदानावर या सर्व पारंपरिक संकल्पनांना बाजूला सारत ग्रामीण भागातील भगिनींनी चक्क साडी आणि लुगडी परिधान करून कबड्डीच्या मैदानात उतरत एक नवा इतिहास रचला आहे. जय श्रीराम गणेश मंडळातर्फे आयोजित मस्कऱ्या गणेशोत्सवाचा एक भाग म्हणून या विशेष महिला कबड्डी स्पर्धेचे आयोजन करण्यात येते. या स्पर्धेत वयाची कोणतीही पर्वा न करता वयोवृद्ध महिलांनी आणि तरुण मुलींनी दाखवलेला उत्साह, जोश आणि चपळाई केवळ उपस्थितांनाच नव्हे, तर संपूर्ण परिसराला थक्क करणारी ठरली आहे. गणेशोत्सवाचे दिवस म्हणजे आरास, आरती, धार्मिक कार्यक्रम आणि प्रसाद एवढ्यापुरताच मर्यादित नसून तो सामाजिक एकात्मतेचा आणि आनंदाचा सोहळा असावा, याचे उत्तम उदाहरण अड्याळमधील या उपक्रमाने घालून दिले आहे. अड्याळ येथील शांती नगरात जय श्रीराम गणेश मंडळातर्फे दरवर्षी मस्कऱ्या गणेशोत्सव अत्यंत भक्तिभावाने आणि उत्साहात साजरा केला जातो. या उत्सवाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यात केवळ धार्मिक अनुष्ठान न होता विविध मैदानी खेळांचे आयोजन केले जाते. युवा महिला, चिमुकली मुले आणि वयोवृद्ध महिलांसाठी वेगवेगळ्या स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. यामध्ये विशेष आकर्षण ठरते ती वयोवृद्ध महिलांची कबड्डी स्पर्धा. आपले वय, शारीरिक मर्यादा आणि घरची कामे बाजूला सारून या महिला ज्या उत्साहाने मैदानावर उतरतात, ते पाहणे हा एक सुखद अनुभव असतो. कबड्डीसारख्या अतिशय चपळाईची आणि ताकदीची गरज असलेल्या खेळात साडी नेसून सहजपणे पळणे, लोभ चालवणे आणि प्रतिस्पर्धी खेळाडूंना पकडणे हे कौशल्याचे काम असते. परंतु, या महिलांनी कोणतीही भीती न बाळगता ज्या आत्मविश्वासाने हा खेळ खेळला, त्याने उपस्थितांच्या डोळ्यांचे पारणे फेडले. या स्पर्धेदरम्यान मैदानावर झालेल्या चुरशीच्या सामन्यांमुळे संपूर्ण वातावरणात एक वेगळाच जोश निर्माण झाला होता. पारंपरिक वेशभूषा, अंगात भरणारा उत्साह आणि खेळाचा आनंद यामुळे गणेशोत्सवातील प्रत्येक क्षण नयनरम्य ठरत आहे. या खेळांचा आनंद घेण्यासाठी अड्याळसह परिसरातील विविध गावांमधून नागरिक आणि भाविक मोठ्या संख्येने गर्दी करत आहेत. दररोज पार पडणाऱ्या या स्पर्धांमुळे गणेशोत्सवाला एका जत्रेचे आणि उत्सवाचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. या उपक्रमामागे केवळ मनोरंजन हा एकमेव उद्देश नाही, तर त्यामागे एक मोठा सामाजिक संदेश दडलेला आहे. आयोजकांच्या मते, आजच्या धावपळीच्या युगात महिलांना स्वतःसाठी वेळ मिळावा, त्यांना सामूहिक व्यासपीठ उपलब्ध व्हावे आणि त्यांच्यातील आत्मसन्मान व आत्मविश्वास वाढीस लागावा, या उद्देशाने हा उपक्रम सुरू करण्यात आला. ग्रामीण भागातील महिलांना अनेकदा घरगुती जबाबदाऱ्यांमुळे स्वतःच्या आवडीनिवडी बाजूला ठेवाव्या लागतात. अशा वेळी गणेशोत्सवाच्या निमित्ताने त्यांना आपल्या कलागुणांना आणि शारीरिक क्षमतेला न्याय देण्याची संधी मिळते. वयाची मर्यादा ओलांडत या महिलांनी ज्या प्रकारे कबड्डीच्या मैदानात घाम गाळला, ते स्त्रीशक्तीचे अत्यंत प्रभावी दर्शन घडवणारे ठरले. समाजात महिलांच्या सहभागाबद्दल आणि त्यांच्या क्षमतेबद्दल आजही अनेकदा दुजाभाव केला जातो, अशा वेळी अड्याळच्या या भगिनींनी एकत्र येत दिलेला संदेश अत्यंत दूरगामी आहे. या अनोख्या उपक्रमामुळे अड्याळ येथील शांती नगरच्या गणेशोत्सवाला आता केवळ स्थानिक पातळीवरच नव्हे, तर संपूर्ण जिल्ह्यात एक वेगळी ओळख निर्माण झाली आहे. परंपरेचे जतन करत सामाजिक बंध कसे दृढ करावेत, याचे एक उत्तम उदाहरण या मंडळाने आणि येथील महिलांनी घालून दिले आहे. गणेशोत्सवाच्या या नऊ-दहा दिवसांत निर्माण होणारे नवचैतन्य वर्षभर गावाला ऊर्जा देणारे ठरते. वयोवृद्ध महिलांचा हा खेळ पाहिल्यानंतर तरुणांमध्येही एक नवी ऊर्जा संचारते. आरोग्याची काळजी घेत शारीरिक तंदुरुस्तीसाठी खेळ किती महत्त्वाचे आहेत, हे या महिलांनी आपल्या कृतीतून सिद्ध करून दाखवले आहे. आजच्या काळात जेव्हा जुन्या परंपरा आणि संस्कृती लोप पावत चालली आहे, तेव्हा आधुनिकतेच्या युगात अशा प्रकारे पारंपरिक वेशभूषेत खेळ खेळणे ही आपल्या संस्कृतीचीच जपणूक मानली पाहिजे. साडी नेसून लीलया खेळणाऱ्या या महिलांनी हे दाखवून दिले की, इच्छाशक्ती प्रबळ असेल तर वय किंवा वेषभूषा कधीही अडथळा बनत नाही. या संपूर्ण उपक्रमामुळे अड्याळच्या गणेशोत्सवाची कीर्ती दूरवर पसरली असून, अशा प्रकारच्या स्पर्धा महाराष्ट्रातील इतर गावांमध्येही आदर्श ठराव्यात, अशी भावना नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.