भूमध्यसागरीय क्षेत्रात रशियन ड्रोन हल्ल्यांचा धोका

स्थान: U S

अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणेने अर्थात सीआयएने युरोपीय देशांना एका संभाव्य आणि गंभीर धोक्याबाबत अत्यंत गांभीर्याने सावध केले आहे. मिळालेल्या गुप्त माहितीनुसार, रशियन सैन्य किंवा रशियाशी संबंधित यंत्रणा भूमध्यसागरीय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर हाइब्रिड हल्ले किंवा ड्रोन हल्ले घडवून आणण्याची तयारी करत असू शकते. स्पेन, फ्रान्स आणि इटली यांसारख्या महत्त्वाच्या भूमध्यसागरीय देशांना या संभाव्य धोक्याच्या केंद्रस्थानी ठेवण्यात आले आहे. या संपूर्ण प्रकरणाची सुरुवात सप्टेंबर २०२६ च्या मध्यात झाली, जेव्हा स्पेनमधील एका नामवंत वृत्तपत्राने या गुप्त अहवालाचा पर्दाफाश केला. या वृत्तामुळे संपूर्ण युरोपियन राजकीय आणि सुरक्षा वर्तुळात खळबळ उडाली असून नाटो आणि संबंधित देशांच्या यंत्रणा सतर्क झाल्या आहेत. या घटनेची पार्श्वभूमी तपासली तर असे लक्षात येते की, ऑगस्ट २०२६ च्या अखेरीस सीआयएचे संचालक जॉन रॅटक्लिफ यांनी मॉस्कोचा एक गुप्त दौरा केला होता. या दौऱ्यादरम्यान त्यांनी रशियाला नाटो देशांच्या विरोधात आक्रमक पावले उचलण्याविरुद्ध सक्त ताकीद दिली होती, अशी चर्चा आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीच्या वर्तुळात रंगली होती. त्यानंतर काही दिवसांतच हा गुप्त अहवाल युरोपीय देशांच्या सुरक्षेशी संबंधित गुप्तचर यंत्रणांमध्ये फिरू लागला. अखेर २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी स्पॅनिश वृत्तपत्राने हे वृत्त सर्वप्रथम सार्वजनिक केले आणि जगाचे लक्ष या भूमध्यसागरीय सुरक्षा संकटाकडे वेधले गेले. या संभाव्य हल्ल्यांमागील तांत्रिक बाबी अत्यंत क्लिष्ट आणि धोक्याच्या मानल्या जात आहेत. समोर आलेल्या माहितीनुसार, रशिया व्यावसायिक जहाजांवर किंवा मर्चंट शिपवर लपवून ठेवलेल्या ड्रोनच्या माध्यमातून हे हल्ले करू शकतो. विशेषतः ‘गेर्बेरा’ या प्रकारच्या रशियन ड्रोनचा वापर यात केला जाऊ शकतो, ज्याचा विंगस्पॅन सुमारे अडीच मीटर आहे आणि ते सुमारे सहाशे किलोमीटरपर्यंत अचूक मारक क्षमता ठेवू शकतात. हे ड्रोन समुद्रातील मोठ्या जहाजावरील कंटेनरमध्ये अत्यंततुटपुंज्या जागेत सहज लपवून ठेवले जाऊ शकतात आणि नंतर कॅटपल्ट किंवा लॉंचरच्या मदतीने ऐन वेळी समुद्रातूनच हवेत झेपावू शकतात, असे या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. या हल्ल्यांचे उद्दिष्ट मोठे जनधन नुकसान घडवणे नसून, लहान स्फोटकांच्या मदतीने आग लावणे, किनारी भागातील महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांना थोडेफार नुकसान पोहोचवणे किंवा युरोपियन देशांमध्ये आर्थिक व राजकीय अस्थिरता निर्माण करणे हा असू शकतो, असे विश्लेषकांचे मत आहे. दरम्यान, या सर्व दाव्यांनंतर युरोपीय देशांच्या अधिकृत भूमिका आणि प्रतिक्रिया देखील समोर आल्या आहेत, ज्यातून या वृत्तातील काही तथ्यांबाबत मतभेद असल्याचे स्पष्ट होते. फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी एका मुलाखतीत स्पष्ट केले आहे की, अशा प्रकारच्या कोणत्याही आसन्न हल्ल्याबाबत सीआयएने फ्रान्सच्या गुप्तचर यंत्रणेला कोणतीही पूर्वकल्पना किंवा अधिकृत चेतावणी दिलेली नाही. मात्र, असे असले तरी रशियाकडून युरोपवर सातत्याने हाइब्रिड हल्ल्यांचा धोका कायम असतो, याची त्यांनी कबुली दिली आहे. दुसरीकडे, इटलीचे संरक्षण मंत्री ग्वाडो क्रोसेटो यांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून या वृत्तावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, याप्रकरणी वर्तवण्यात आलेले अंदाज आणि वृत्त पूर्णपणे अप्रमाणित असून याला कोणताही अधिकृत दुजोरा मिळालेला नाही. अशा तणावपूर्ण आणि संवेदनशील काळात विनाकारण अफवा पसरवणे किंवा अप्रमाणित बातम्यांना महत्त्व देणे युरोपियन सुरक्षेसाठी योग्य नाही, अशी भूमिका इटलीने घेतली आहे. स्पेनच्या सरकारने किंवा थेट सीआयएने या वृत्तावर कोणताही थेट आणि अधिकृत दुजोरा दिलेला नाही, ज्यामुळे यातील काही दावे अद्याप संशयाच्या भोवऱ्यात आहेत. असे असले तरी, सागरी सुरक्षेच्या दृष्टीने युरोपीय देशांनी आणि नाटोने आपली गस्त आणि पाळत अधिक तीव्र केली आहे. व्यावसायिक जहाजांची कसून तपासणी करणे आणि समुद्रातील संशयास्पद हालचालींवर बारीक नजर ठेवणे हे सध्या युरोपीय देशांसमोर मोठे आव्हान बनले आहे. रशियाकडून येणाऱ्या या संभाव्य हाइब्रिड धोक्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात तणाव वाढला असून आगामी काळात युरोप आणि रशिया यांच्यातील संबंध आणखी ताणले जाण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. सीआयएच्या या इशाऱ्यामुळे केवळ भूमध्यसागरीय देशच नव्हे, तर संपूर्ण युरोपियन युनियन आपल्या सागरी सीमांच्या संरச்சनेचा आणि सुरक्षेचा फेरआढावा घेत आहे.