फ्रान्समध्ये विद्यार्थ्यांचे ऐतिहासिक आंदोलन, हजारो शाळा बंद
स्थान: France
फ्रान्समधील शैक्षणिक प्रणालीत सुधारणा घडवून आणण्यासाठी सुरू झालेले विद्यार्थ्यांचे आंदोलन आता देशाच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या विद्यार्थी विद्रोहांपैकी एक बनले आहे. माध्यमिक शाळांपासून सुरू झालेले हे आंदोलन नंतर विद्यापीठांपर्यंत पसरले असून, देशभरात त्याचे तीव्र पडसाद उमटत आहेत. वाढत्या असंतोषामुळे शिक्षण क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. विद्यार्थ्यांच्या या व्यापक आंदोलनामुळे प्रशासनाची डोकेदुखी वाढली असून, त्यावर मात करण्यासाठी सरकारकडून विविध स्तरांवर प्रयत्न केले जात आहेत. सप्टेंबर २०२६ च्या उत्तरार्धात सुरू झालेल्या या आंदोलनाने ऑक्ोबरच्या पहिल्या आठवड्यात अत्यंत उग्र रूप धारण केले, ज्यामुळे हजारो शाळांचे कामकाज ठप्प झाले. या संपूर्ण आंदोलनाची पार्श्वभूमी अत्यंत गंभीर असून, गेल्या अनेक वर्षांपासून सार्वजनिक शिक्षण क्षेत्राकडे होत असलेल्या दुर्लक्षाचा हा परिणाम असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. पॅरिसच्या आग्नेयेकडील उपनगर असलेल्या क्रेतेई येथील एका शाळेपासून या आंदोलनाची ठिणगी पडली. लिसे सेंट-एक्स्युपेरी या शाळेत विद्यार्थ्यांनी गेट बंद करून प्रशासनाविरोधात रोष व्यक्त केला. सुरुवातीला काही शाळांपुरտ मर्यादित असणारे हे आंदोलन पाहता पाहता देशातील शेकडो शाळा आणि विद्यापीठांमध्ये पसरले. पॅरिससह लिल, रेंगेस, मार्सेल, नाँटेस आणि स्ट्रासबर्ग या प्रमुख शहरांमध्ये विद्यार्थ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर निदर्शने केली. आंदोलनादरम्यान शाळांची नाकाबंदी करणे, निदर्शने करणे आणि काही ठिकाणी पोलिसांसोबत संघर्ष होण्याच्या घटना घडल्या. काही भागांत आंदोलनाला हिंसक वळण लागल्यामुळे दगडफेक आणि जाळपोळसारखे प्रकारही घडले, ज्यामुळे कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण झाला. या आंदोलनामागची मुख्य कारणे अत्यंत मूलभूत आहेत. फ्रान्समधील अनेक शाळांच्या इमारती अत्यंत जीर्ण आणि ढासळलेल्या स्थितीत आहेत. शाळांमध्ये पाण्याचा निचरा व्यवस्थित होत नाही, काही ठिकाणी टॉयलेटला दरवाजे नाहीत, भिंतींवर बुरशी साचली आहे आणि वर्गखोल्यांमध्ये उंदीर आढळल्याच्या तक्रारी विद्यार्थ्यांनी केल्या आहेत. याशिवाय, शिक्षकांची मोठी कमतरता असल्यामुळे विद्यार्थ्यांना योग्य शिक्षण मिळण्यात अडथळे येत आहेत. प्रत्येक वर्गात ३२ ते ३५ विद्यार्थ्यांची गर्दी होत असून, ओव्हरक्राउडेड क्लासरूम्समुळे शिक्षणावर परिणाम होत आहे. अनेक वर्गांमध्ये विद्यार्थ्यांना बसण्यासाठी पुरेशा टेबल-खुर्च्या सुद्धा उपलब्ध नाहीत. युनिव्हर्सिटी प्रवेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘Parcoursup’ या ऑटोमेटेड प्लॅटफॉर्मबाबतही विद्यार्थ्यांमध्ये मोठी नाराजी असून, त्यामुळे अनिश्चितता वाढल्याचे विद्यार्थ्यांचे म्हणणे आहे. या आंदोलनात विद्यार्थी संघटनांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. युनियन सिंडिकाल लिसेयेनचे अध्यक्ष रियाद रानी आणि युनियन एतुदियांत या संघटनांचे प्रतिनिधी या आंदोलनात सक्रियपणे सहभागी झाले आहेत. दुसरीकडे, या परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन, पंतप्रधान सेबास्टियन लेकॉर्नू, शिक्षण मंत्री इदोआर्द गेफ्रे आणि पोलीस अधिकारी लॉरेन्ट नुनेझ यांच्यावर मोठी जबाबदारी आली आहे. सरकारने विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांवर गांभीर्याने विचार करण्याचे आश्वासन दिले असले तरी, आंदोलनादरम्यान झालेल्या हिंसाचारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पोलिसांना कठोर पावले उचलत अश्रूधूर आणि इतर उपायांचा वापर करावा लागला, ज्यामुळे हजारो विद्यार्थ्यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले. एमनेस्टी इंटरनॅशनल फ्रान्सने या परिस्थितीवर चिंता व्यक्त करत म्हटले आहे की, विद्यार्थ्यांच्या मागण्या ऐकून घेतल्या पाहिजेत आणि त्यांचे दडपन केले जाऊ नये. लोकशाही मार्गाने आवाज उठवणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्नही आता ऐरणीवर आला आहे. एका विद्यार्थ्याने वृत्तसंस्थेशी बोलताना स्पष्ट केले की, आज पुरेशा सुविधा, शिक्षक आणि पुरेशा खुर्च्या-टेबलांच्या अभावामुळे आमची शाळा ठप्प झाली आहे. या आंदोलनामुळे फ्रान्सच्या शिक्षण मंत्रालयावर मोठा दबाव निर्माण झाला असून, शाळांचा अपुरा निधी आणि प्रशासकीय अनास्था चव्हाट्यावर आली आहे. विद्यार्थ्यांच्या या रोषावर शिक्षण मंत्रालयाकडून ठोस उपाययोजना जाहीर केल्या जाण्याची प्रतीक्षा आहे. जोपर्यंत शाळांच्या भौतिक सुविधेमध्ये सुधारणा होत नाही आणि शिक्षकांची पदे भरली जात नाहीत, तोपर्यंत असंतोष कायम राहण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. फ्रान्सच्या इतिहासातील हा एक अभूतपूर्व विद्यार्थी लढा मानला जात असून, यातून देशाच्या आगामी शैक्षणिक धोरणावर दूरगामी परिणाम होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
