गोंदियात धान पिकावर कीड-रोगांचे सावट, शेतकरी चिंतेत
स्थान: वार्ता प्रतिनिधि अर्जुनी/ मोरगांव जि.गोदिया
गोंदिया जिल्ह्यात खरीप हंगामातील धान पीक सध्या वाढीच्या आणि काही भागांत पक्वतेच्या टप्प्यात असतानाच कीड व रोगांचे मोठे संकट समोर आले आहे. खोडकिडा, तुडतुडा आणि इतर घातक किडींमुळे जिल्ह्यातील शेतकरी वर्गामध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. शेतकरी आपल्या कष्टाच्या पिकाचे रक्षण करण्यासाठी सध्या शेतात दिवसरात्र धावपळ करताना दिसत आहेत. गोंदिया जिल्ह्यासह अर्जुनी मोरगाव, सडक अर्जुनी, देवरी आणि सालेकसा या प्रमुख परिसरातील शेतशिवारांमध्ये या किडींचा प्रादुर्भाव प्रकर्षाने जाणवत असल्याचे बोलले जात आहे. धान हे गोंदिया जिल्ह्यातील सर्वात प्रमुख आणि हक्काचे खरीप पीक मानले जाते. त्यामुळे या पिकावर कुठल्याही प्रकारचे संकट ओढवल्यास त्याचा थेट आणि मोठा परिणाम शेतकऱ्यांच्या वार्षिक अर्थकारणावर आणि एकूणच उत्पादनावर होतो. सध्याच्या या प्रादुर्भावामुळे काही शेतांमध्ये धानाच्या पानांचा रंग बदलणे, रोपे पिवळी पडून वाळणे अशी लक्षणे दिसून येत आहेत. धानाला दाणे भरण्याच्या किंवा पिकाच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर हा प्रादुर्भाव झाल्यामुळे उत्पादनात घट होण्याच्या शक्यतेने शेतकरी वर्गात धास्ती निर्माण झाली आहे. खोडकिडा पिकाच्या आतील भागाला पोखरतो तर तुडतुडा रस शोषून पीक कमजोर करतो, ज्यामुळे संपूर्ण ताटवे सुकण्याची भीती असते. या पार्श्वभूमीवर शेतकरी आपल्या पिकांची नियमित पाहणी करत असून, त्यावर उपाययोजना करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत. मात्र, केवळ वैयक्तिक पातळीवर उपाय करून हे संकट दूर करणे शक्य नसल्याने कृषी विभागाच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य ती फवारणी व उपाययोजना करण्याची नितांत गरज निर्माण झाली आहे. हवामानातील बदल आणि दमट वातावरणामुळे अशा कीड-रोगांच्या प्रादुर्भावात वाढ होत असल्याचे प्राथमिक निरीक्षण आहे. भूतकाळातही अशाच प्रकारच्या प्रादुर्भावामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक फटका सहन करावा लागल्याची उदाहरणे आहेत. यंदाही प्राथमिक स्तरावर ही लक्षणे दिसून आल्याने उत्पादनावर कितपत परिणाम होईल, याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये संभ्रम आणि भीतीचे वातावरण आहे. काही भागांत नुकसानीची तीव्रता अधिक असू शकते, तर काही ठिकाणी ती नियंत्रणात असल्याचे सांगितले जात आहे. असे असले तरी, कोणत्याही अफवांवर किंवा अपुष्ट दाव्यांवर विश्वास न ठेवता वैज्ञानिक पद्धतीने शेतीची निगा राखणे आवश्यक आहे. पिकांचे संभाव्य नुकसान टाळण्यासाठी आणि योग्य वेळी योग्य फवारणी करण्यासाठी कृषी विभागाने तातडीने पुढे येण्याची गरज आहे. बाधित क्षेत्रांची प्रत्यक्ष पाहणी करून कृषी अधिकाऱ्यांनी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करावे आणि योग्य कीटकनाशकांची शिफारस करावी, अशी आर्त हाक धान उत्पादक शेतकऱ्यांकडून दिली जात आहे. वेळेवर योग्य पावले उचलली गेल्यास पिकांचे होणारे संभाव्य नुकसान टाळता येऊ शकते, असा विश्वासही जाणकारांनी व्यक्त केला आहे. शेतकरी आपल्या शेतात अجه्राहून मेहनत घेत आहेत, परंतु निसर्गाची लहरीपणा आणि कीड-रोगांचे आक्रमण यामुळे त्यांचे हाल होत आहेत. या सर्व परिस्थितीवर मात करण्यासाठी शाश्वत उपाययोजनांची अंमलबजावणी करणे आणि शेतकर्यांना तांत्रिक व मानसिक आधार देण्याची राज्याच्या कृषि यंत्रणेची जबाबदारी वाढली आहे.
