महाराष्ट्र दत्तक प्रक्रियेत देशात अव्वल; २,३७६ मुलांना मिळाले हक्काचे कुटुंब
स्थान: मुंबई
महाराष्ट्रातील अनाथ आणि वंचित मुलांना सुरक्षित, प्रेमळ आणि हक्काचे कुटुंब मिळावे, यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांना मोठे यश मिळाले आहे. राज्याच्या महिला व बालविकास विभागाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, २०२२-२३ ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत महाराष्ट्रात तब्बल २ हजार ३७६ दत्तक प्रक्रिया यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्या आहेत. या कामगिरीच्या जोरावर गेल्या पाच वर्षांत दत्तक प्रक्रियेत महाराष्ट्राने देशात प्रथम क्रमांक मिळवला आहे.
ही आकडेवारी केवळ प्रशासकीय यश दर्शवणारी नाही, तर कुटुंबाच्या प्रेमापासून वंचित राहिलेल्या अनेक मुलांना नव्या आयुष्याची संधी मिळाल्याचेही अधोरेखित करते. दत्तक प्रक्रियेमुळे मुलांना केवळ निवारा मिळत नाही, तर त्यांच्यासाठी सुरक्षित वातावरण, भावनिक आधार आणि सर्वांगीण विकासाची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
दत्तक प्रक्रियेत महाराष्ट्राची आघाडी
महिला व बालविकास विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, २०२२-२३ पासून सप्टेंबर २०२६ पर्यंत राज्यात २,३७६ दत्तक विधाने पूर्ण झाली. गेल्या पाच वर्षांतील कामगिरीचा विचार करता महाराष्ट्राने देशात पहिले स्थान पटकावले आहे. अनाथ आणि वंचित मुलांना कुटुंबाचा आधार मिळवून देण्याच्या दृष्टीने ही महत्त्वाची बाब मानली जात आहे.
दत्तक प्रक्रिया ही संवेदनशील आणि जबाबदारीची असते. मुलाच्या सुरक्षिततेबरोबरच त्याच्या भावनिक गरजा, संगोपन आणि भविष्यातील विकास यांचा विचार करणे आवश्यक असते. त्यामुळे अशा प्रक्रियेत पारदर्शकता, योग्य मार्गदर्शन आणि संबंधित यंत्रणांचा समन्वय महत्त्वाचा ठरतो.
‘प्रथम कुटुंब’ धोरणावर भर
राज्याच्या महिला व बालविकास मंत्री आदिती तटकरे यांनी ‘प्रथम कुटुंब’ (First Family) या धोरणावर विशेष भर दिला आहे. प्रत्येक मुलाला कुटुंबाच्या प्रेमळ वातावरणात वाढण्याचा अधिकार आहे, ही भूमिका त्यांनी अधोरेखित केली आहे.
मुलांच्या संगोपनासाठी संस्थात्मक व्यवस्थेबरोबरच शक्य असेल तेथे त्यांना कौटुंबिक वातावरण उपलब्ध करून देण्याचा विचार या धोरणाच्या केंद्रस्थानी आहे. मुलांच्या आयुष्यात स्थैर्य, आपलेपणा आणि सुरक्षिततेची भावना निर्माण होण्यासाठी कुटुंबाची भूमिका महत्त्वाची असते.
दत्तक पालकत्व म्हणजे केवळ एखाद्या मुलाला आपल्या घरी आणणे नव्हे, तर त्याच्या आयुष्याची जबाबदारी स्वीकारणे होय. मुलाच्या शिक्षणापासून आरोग्यापर्यंत आणि भावनिक गरजांपासून सामाजिक जडणघडणीपर्यंत अनेक बाबींची काळजी घेणे आवश्यक असते. त्यामुळे दत्तक प्रक्रियेबाबत समाजात योग्य माहिती आणि सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण होणेही तितकेच गरजेचे आहे.
समाजासमोर महत्त्वाचे आव्हान
महाराष्ट्राने दत्तक प्रक्रियेत देशात अव्वल स्थान मिळवले असले, तरी या क्षेत्रातील काम संपलेले नाही. अनाथ आणि वंचित मुलांना योग्य कुटुंब मिळवून देण्याबरोबरच त्यांच्या हक्कांचे संरक्षण, सुरक्षितता आणि पुनर्वसन यांनाही समान महत्त्व आहे.
दत्तक घेऊ इच्छिणाऱ्या कुटुंबांना योग्य माहिती, मार्गदर्शन आणि प्रक्रियेतील आवश्यक सहकार्य मिळणे गरजेचे आहे. त्याचबरोबर मुलांच्या हिताला सर्वोच्च प्राधान्य देत कायदेशीर आणि सुरक्षित पद्धतीने दत्तक प्रक्रिया पूर्ण होणे आवश्यक आहे.
२,३७६ मुलांना कुटुंबाचा आधार मिळाल्याची नोंद महाराष्ट्रासाठी निश्चितच सकारात्मक आहे. मात्र या आकडेवारीपलीकडे प्रत्येक मुलाला सन्मानाने, सुरक्षितपणे आणि प्रेमाच्या वातावरणात वाढण्याची संधी मिळणे हेच खरे उद्दिष्ट असले पाहिजे. ‘प्रथम कुटुंब’ या विचाराला प्रत्यक्ष कृतीची जोड मिळाल्यास राज्यातील अधिकाधिक मुलांसाठी आशादायी भविष्य घडू शकते.

