नागपूरच्या व्हेरायटी चौकातील महात्मा गांधी पुतळ्याची रंगरंगोटी

स्थान: Nagpur

नागपूर शहरातील अतिशय महत्त्वाचे आणि मध्यवर्ती ठिकाण असलेल्या सीताबर्डी परिसरातील व्हेरायटी चौकातील राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या पुतळ्याची प्रशासनाकडून अखेर रंगरंगोटी करण्यात आली आहे. या पुतळ्याची गेल्या काही दिवसांपासून झालेली दुरवस्था आणि प्रशासकीय दुर्लक्ष यासंदर्भातील वृत्त प्रसिद्ध झाल्यानंतर प्रशासकीय यंत्रणेला अखेर जाग आली. वृत्तपत्राने यासंदर्भातील वास्तव मांडून प्रशासनाचे लक्ष वेधल्यानंतर, गुरुवारी घाईघाईने या पुतळ्याला नवा रंग देण्यात आला. मात्र, ही रंगरंगोटी करत असताना दाखवलेली घाई आणि निकृष्ट दर्जाचे काम यामुळे नागरिकांमधून तीव्र नाराजी व्यक्त होत आहे. पुतळ्याचा उखडलेला पृष्ठभाग व्यवस्थितपणे घासून किंवा पुसून स्वच्छ न करताच, थेट वरूनच रंगाचा मुलामा देण्यात आल्याचे स्पष्ट झाले आहे. यावरवरच्या रंगरंगोटीमुळे राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या वस्त्रांवरील जुने डाग आणि अस्वच्छतेचे अवशेष अजूनही तसेच कायम असल्याचे दिसून येत आहे. या घटनेमुळे केवळ एक दिखाऊपणा म्हणून हे काम उरकण्यात आल्याची चर्चा नागपूर शहरात रंगली आहे. नागपूर हे केवळ महाराष्ट्राची उपराजधानी नसून ऐतिहासिक आणि राजकीय घडामोडींचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. येथील सीताबर्डी परिसरातील व्हेरायटी चौक हा विविध सामाजिक आंदोलने, राजकीय मोर्चे आणि निदर्शने यांचे कायमच एक प्रमुख केंद्र राहिला आहे. याच चौकातून अनेक विचारांची देवाणघेवाण होते आणि अनेक राष्ट्रीय नेत्यांच्या प्रतिमेला साक्षी ठेवून आंदोलने होतात. अशा अत्यंत वर्दळीच्या आणि महत्त्वाच्या ठिकाणी असलेल्या राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या पुतळ्याची झालेली ही दुरवस्था आणि त्यानंतर प्रशासनाने केलेले हे काम अत्यंत निराशाजनक मानले जात आहे. जेव्हा जेव्हा एखाद्या सार्वजनिक ठिकाणच्या स्मारकाची किंवा पुतळ्याची देखभाल करण्याची वेळ येते, तेव्हा केवळ वरवरचा दिखावा न करता ती अत्यंत काळजीपूर्वक आणि शास्त्रीय पद्धतीने केली पाहिजे, अशी अपेक्षा नागरिकांमधून व्यक्त केली जाते. मात्र, प्रशासनाने या प्रकरणात केवळ औपचारिकता पूर्ण केल्याचे दिसत आहे. उखडलेला पृष्ठभाग न घासता थेट रंग दिल्याने काही दिवसांतच हा रंग उडण्याची किंवा पुन्हा तीच दुरवस्था निर्माण होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या सगळ्या प्रकारामुळे नागपूरमधील सुजाण नागरिकांमधून आणि गांधीवादी विचारसरणीच्या अभ्यासकांमधून तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. महात्मा गांधी यांच्या विचारांची स्वच्छता आणि पारदर्शकता संपूर्ण जगासाठी आदर्श मानली जाते. परंतु, त्यांच्याच पुतळ्याच्या सौंदर्यीकरणाच्या नावाखाली ज्या प्रकारचा थातूरमातूर कारभार प्रशासनाने केला आहे, तो अतिशय चिंताजनक आहे. पुतळा रंगला म्हणजे सर्व काही ठीक झाले असे नाही, तर त्यामागील पावित्र्य आणि स्वच्छता देखील तितकीच महत्त्वाची असते. बापूंच्या विचारांइतकीच ही डागडुजी स्वच्छ आणि पारदर्शक झाली का, असा अत्यंत मार्मिक व गंभीर प्रश्न आता नागपूरकरांकडून विचारला जात आहे. प्रशासनाने केवळ वृत्तपत्रात बातमी आल्यानंतर तात्पुरती मलमपट्टी करण्याऐवजी अशा ऐतिहासिक व राष्ट्रीय महत्त्व असलेल्या स्मारकांच्या देखभालीसाठी एक स्थायी आणि प्रभावी यंत्रणा उभी करण्याची गरज आहे. केवळ राजकीय किंवा प्रशासकीय दबावापोटी किंवा टीका टाळण्यासाठी असे दिखाऊ निर्णय घेतले जातात, तेव्हा शहराच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशाचे नुकसान होते. नागपूरच्या व्हेरायटी चौकातील या घटनेमुळे स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आणि प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. या पुतळ्याच्या निमित्ताने संपूर्ण शहरात सार्वजनिक मालमत्तेच्या आणि राष्ट्रपुरुषांच्या स्मारकांच्या संवर्धनाबाबत एक नवी चर्चा सुरू झाली असून, भविष्यात अशा प्रकारच्या कामांमध्ये अधिक गांभीर्य आणि पारदर्शकता राखली जावी, अशी मागणी जोर धरत आहे.