गोंदिया जिल्ह्यात आशियाई पाणपक्षी गणना २०२६ संपन्न

आशियाई पाणपक्षी गणना २०२६ हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता प्राप्त असलेला वैज्ञानिक उपक्रम गोंदिया जिल्ह्यात यावर्षी यशस्वीरीत्या पार पडला. सेवा संस्था गोंदिया आणि वनविभाग गोंदिया यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा उपक्रम राबविण्यात आला असून, जिल्ह्यातील पाणथळ परिसंस्थेच्या दृष्टीने ही गणना अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहे.

आशियाई पाणपक्षी गणना (Asian Waterbird Census – AWC) हा उपक्रम दरवर्षी हिवाळी हंगामात आशिया खंडातील विविध देशांमध्ये एकाच कालावधीत राबविला जातो. या गणनेचा मुख्य उद्देश पाणथळ क्षेत्रांमध्ये येणाऱ्या स्थलांतरित व स्थानिक पाणपक्ष्यांची संख्या, त्यांचे वितरण, अधिवासाची स्थिती तसेच कालांतराने त्यांच्या संख्येत होणारे बदल यांचा अभ्यास करणे हा आहे. या उपक्रमातून संकलित होणारी माहिती पाणथळ क्षेत्रांचे संरक्षण, जैवविविधता संवर्धन तसेच पर्यावरणीय नियोजनासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.

गोंदिया जिल्हा हा ‘तलावांचा जिल्हा’ म्हणून ओळखला जातो. येथे असलेल्या नैसर्गिक तलावांमुळे व पाणथळ क्षेत्रांमुळे दरवर्षी हिवाळ्यात देश-विदेशातून विविध प्रजातींचे स्थलांतरित पाणपक्षी येथे मुक्कामी येतात. यासोबतच अनेक स्थानिक पाणपक्षीही या तलावांवर मोठ्या प्रमाणात आढळतात. याच पार्श्वभूमीवर आशियाई पाणपक्षी गणना २०२६ अंतर्गत यावर्षी जिल्ह्यातील परसवाडा तलाव, झिलमिली तलाव आणि छिपिया तलाव येथे पक्षी गणना करण्यात आली.

ही गणना रविवार, दिनांक ११ जानेवारी २०२६ रोजी पार पाडण्यात आली. सेवा संस्था गोंदियाचे अध्यक्ष सावन बहेकार यांच्या मार्गदर्शनाखाली व वनपरिक्षेत्र अधिकारी गोंदिया दिलीप कौशिक यांच्या उपस्थितीत हा उपक्रम यशस्वीरीत्या राबविण्यात आला. या गणनेत सेवा संस्थेचे स्वयंसेवक, अनुभवी पक्षी निरीक्षक, पक्षी मित्र व सारस मित्र यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला.

गणनेदरम्यान सकाळच्या वेळेत तलाव परिसरात शांततेत निरीक्षण करण्यात आले. विविध प्रजातींच्या पाणपक्ष्यांची नोंद घेताना त्यांच्या वर्तनाचा, अधिवासाचा तसेच पाण्याच्या गुणवत्तेचाही अभ्यास करण्यात आला. काही दुर्मिळ व संवेदनशील प्रजातींची उपस्थिती आढळून आल्याने गोंदिया जिल्ह्यातील पाणथळ परिसंस्थेचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.

वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांनी यावेळी पाणथळ क्षेत्रांचे संवर्धन, अतिक्रमण रोखणे, प्रदूषण नियंत्रण तसेच स्थानिक नागरिकांचा सहभाग वाढविण्याची आवश्यकता व्यक्त केली. सेवा संस्थेच्या वतीनेही पुढील काळात जनजागृती कार्यक्रम, पक्षी निरीक्षण शिबिरे व शालेय स्तरावर पर्यावरण शिक्षण उपक्रम राबविण्याचा संकल्प व्यक्त करण्यात आला.

आशियाई पाणपक्षी गणना २०२६ केवळ आकडेवारी संकलनापुरती मर्यादित नसून, ती निसर्ग आणि मानव यांच्यातील समतोल जपण्यासाठीचा एक महत्त्वाचा प्रयत्न आहे. गोंदियातील तलाव आणि पाणथळ क्षेत्रे भविष्यातही अशाच प्रकारे समृद्ध राहावीत, यासाठी या उपक्रमातून मिळालेली माहिती मार्गदर्शक ठरणार आहे.