धाराशिव ऊस उत्पादक शेतकरी संकटात: ५० टनांवरून उत्पादन पाच टनांखाली येण्याची भीती; चारा टंचाईचेही सावट

स्थान: धाराशिव

# धाराशिव ऊस उत्पादक शेतकरी संकटात: दुष्काळसदृश परिस्थितीने शेतीचे अर्थकारण कोलमडण्याची भीती

गेल्या वर्षी ज्या शेतातून ५० टन ऊस उत्पादन मिळाले, त्याच शेतात यंदा पाच टनही ऊस होण्याची शक्यता नसल्याची चिंता व्यक्त होत असेल, तर ती केवळ एका शेतकऱ्याच्या नुकसानीची कहाणी राहत नाही. ती पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीची असुरक्षितता आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवरील वाढत्या संकटाची जाणीव करून देते. धाराशिव जिल्ह्यातील दुष्काळसदृश परिस्थितीमुळे ऊस उत्पादकांसह अन्य शेतकरी आर्थिक अडचणीत सापडले असून, पशुधनासाठी चारा उपलब्ध करण्याचे आव्हानही गंभीर बनत आहे.

## ५० टनांवरून पाच टनांखाली उत्पादनाची भीती

केंद्रीय सामाजिक न्याय राज्यमंत्री रामदास आठवले यांनी १७ ऑक्टोबर रोजी धाराशिव जिल्ह्याच्या दौऱ्यात धाराशिव तालुक्यातील ऊस उत्पादक शेतकरी नरेंद्र वीर यांच्या शेताला भेट दिली. पावसाअभावी झालेल्या पीक नुकसानीची त्यांनी प्रत्यक्ष पाहणी केली आणि संबंधित शेतकरी तसेच गावातील अन्य शेतकऱ्यांशी संवाद साधला.

या वेळी नरेंद्र वीर यांनी आपल्या शेतातील परिस्थिती मांडली. मागील वर्षी त्याच शेतातून ५० टन ऊस उत्पादन मिळाले होते. मात्र, यंदा पावसाअभावी पिकाची वाढ खुंटली असून पाच टनही उत्पादन मिळण्याची शक्यता नसल्याचे त्यांनी सांगितले. वर्षभर मेहनत करून उभे केलेले पीक डोळ्यांसमोर वाळत असल्याची वेदना त्यांनी व्यक्त केली.

ही तुलना शेतीतील जोखमीचे गांभीर्य अधोरेखित करते. मात्र, प्रत्यक्ष उत्पादनातील घट किती आहे, याचे निश्चित चित्र उभे करण्यासाठी पीक पाहणी, क्षेत्रनिहाय नोंदी आणि कृषी विभागाच्या अहवालांची आवश्यकता आहे.

## उत्पादन खर्च आणि उसाच्या दराचा प्रश्न

शेतकरी नरेंद्र वीर यांनी उसाला प्रतिटन पाच हजार रुपये दर मिळावा, अशी अपेक्षा व्यक्त केली. उत्पादन खर्च, पाणी व्यवस्थापन, मजुरी आणि इतर शेती निविष्ठांवरील खर्च लक्षात घेता शेतकऱ्याला योग्य मोबदला मिळणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, उसाचा दर निश्चित करताना उत्पादन खर्चाबरोबरच साखर उद्योगाची आर्थिक स्थिती, साखरेचे बाजारभाव आणि लागू असलेली वैधानिक व धोरणात्मक दरव्यवस्था यांचाही विचार करावा लागतो.

शेतकऱ्याच्या अपेक्षित दराची मागणी आणि प्रत्यक्ष लागू होणारा दर यांत फरक असू शकतो. त्यामुळे दराबाबत निर्णय घेताना शेतकऱ्यांच्या खर्चाचा वस्तुनिष्ठ आढावा, पारदर्शक गणना आणि संबंधित यंत्रणांमधील समन्वय आवश्यक आहे. पिकाचे उत्पादनच घटले, तर केवळ दर वाढल्याने होणाऱ्या एकूण उत्पन्नातील नुकसान पूर्णपणे भरून निघेलच असे नाही.

## पिकांसोबत पशुधनही संकटात

धाराशिवमधील शेतकऱ्यांनी केवळ ऊसच नव्हे, तर इतर पिकांचेही पावसाअभावी नुकसान झाल्याचे सांगितले. पिके वाळल्याने आर्थिक अडचणी वाढत आहेत. त्याचवेळी जनावरांसाठी चारा कसा उपलब्ध करायचा, हा प्रश्नही गंभीर बनत आहे.

ग्रामीण भागातील अनेक कुटुंबांसाठी पशुधन हे शेतीला पूरक उत्पन्नाचे साधन असते. चारा टंचाई वाढल्यास जनावरांच्या संगोपनाचा खर्च वाढू शकतो आणि दूध उत्पादनावरही परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे दुष्काळसदृश परिस्थितीचा विचार करताना केवळ पिकांचे नुकसान मोजणे पुरेसे नाही. पाणी, चारा, पशुधन आणि ग्रामीण कुटुंबांचे उत्पन्न या सर्व बाबींचा एकत्रित विचार करावा लागतो.

## पाहणीपलीकडे मदतीच्या ठोस उपायांची गरज

लोकप्रतिनिधी आणि मंत्र्यांच्या प्रत्यक्ष पाहणीमुळे शेतकऱ्यांच्या अडचणी शासनापर्यंत पोहोचण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, संकटाची तीव्रता कमी करण्यासाठी पुढील कार्यवाही महत्त्वाची ठरते. पीक नुकसानीचे वेळेत पंचनामे, पात्र शेतकऱ्यांना नियमानुसार मदत, पिण्याच्या व शेतीच्या पाण्याचे नियोजन आणि चारा उपलब्धतेचा आढावा यांना प्राधान्य द्यावे लागेल.

या दौऱ्यातील उपलब्ध माहितीनुसार कोणतीही विशिष्ट आर्थिक मदत किंवा उसाच्या दराबाबतचा निर्णय जाहीर झाल्याचे नमूद नाही. त्यामुळे प्रत्यक्ष मदत, पात्रता आणि अंमलबजावणीबाबत अधिकृत घोषणांची प्रतीक्षा राहते.

## शेतकऱ्यांच्या संकटाकडे दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून पाहण्याची वेळ

धाराशिवमधील परिस्थितीने पावसाच्या अनिश्चिततेसमोर शेती किती असुरक्षित ठरू शकते, हे पुन्हा स्पष्ट केले आहे. पाण्याचे शाश्वत नियोजन, सूक्ष्म सिंचन, पीक पद्धतीचा स्थानिक परिस्थितीनुसार आढावा आणि पशुधनासाठी चारा नियोजन यांसारख्या उपायांची दीर्घकालीन अंमलबजावणी आवश्यक आहे.

नरेंद्र वीर यांच्या शेतातील ५० टनांवरून पाच टनांखाली उत्पादन येण्याची भीती ही केवळ आकड्यांची बाब नाही; ती शेतकऱ्याच्या वर्षभराच्या श्रमांशी आणि कुटुंबाच्या आर्थिक सुरक्षिततेशी जोडलेली आहे. त्यामुळे पाहणीचे रूपांतर वेळेवर मदत, पारदर्शक नुकसानमूल्यांकन आणि टिकाऊ जलव्यवस्थापनात झाले, तरच अशा संकटांची तीव्रता कमी करण्याच्या दिशेने ठोस पाऊल पडू शकेल.
#Dharashiv #SugarcaneFarmers #DroughtCrisis #wartaa