नवी दिल्लीत ड्रोन एक्सपो २०२६ चे आयोजन, तंत्रज्ञानाचे प्रदर्शन

स्थान: न्यू दिल्ली

नवी दिल्लीतील द्वारका येथील यशभूमी म्हणजेच इंडिया इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन अँड एक्स्पो सेंटर येथे नुकत्याच पार पडलेल्या ड्रोन एक्सपो २०२६ मुळे जागतिक पातळीवर पुन्हा एकदा भारताच्या प्रगत तंत्रज्ञानाची चर्चा सुरू झाली आहे. या भव्य प्रदर्शनामध्ये देशातील आणि जगातील अनेक नामवंत तंत्रज्ञान कंपन्या, स्टार्टअप्स आणि संरक्षण क्षेत्रातील उत्पादकांनी सहभाग घेतला होता. या तीन दिवसीय कार्यक्रमात मानवरहित हवाई वाहने म्हणजेच युएव्ही, ड्रोन तंत्रज्ञानातील नवे शोध, पाळत ठेवणाऱ्या अत्याधुनिक यंत्रणा आणि हवाई सुरक्षेसाठी उपयुक्त ठरणाऱ्या विविध उपकरणांचे मोठ्या प्रमाणावर प्रदर्शन करण्यात आले. या प्रदर्शनाने केवळ उद्योग जगतातील तज्ज्ञांचेच नव्हे, तर सर्वसामान्य नागरिकांचे आणि तंत्रज्ञान प्रेमींचेही विशेष लक्ष वेधून घेतले. आधुनिक युगात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ मनोरंजनापुरता किंवा छायाचित्रणापुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर कृषी क्षेत्र, आपत्ती व्यवस्थापन, वाहतूक आणि लॉजिस्टिक्स, तसेच देशाची सुरक्षा यंत्रणा अशा विविध क्षेत्रांमध्ये ड्रोनचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जाऊ लागला आहे. या पार्श्वभूमीवर आयोजित करण्यात आलेल्या या प्रदर्शनाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. प्रदर्शनामध्ये ड्रोनच्या उड्डाण क्षमतेमध्ये सुधारणा करणाऱ्या बॅटरी तंत्रज्ञानापासून ते अचूक नेव्हिगेशन यंत्रणांपर्यंत अनेकविध गोष्टी सादर करण्यात आल्या. भारतामध्ये सध्या ड्रोन उद्योगाला गती देण्यासाठी आणि या क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले जात आहेत. केंद्र सरकारच्या मेक इन इंडिया या महत्त्वाकांक्षी धोरणांतर्गत देशातच मानवरहित प्रणालींच्या उत्पादनाला आणि संशोधन व विकासाला भरघोस प्रोत्साहन दिले जात आहे. या धोरणाचा सकारात्मक परिणाम आता विविध स्टार्टअप्सच्या माध्यमातून दिसून येत असून अनेक तरुण उद्योजक या क्षेत्रात नवनवीन संकल्पना घेऊन पुढे येत आहेत. ड्रोन एक्सपो २०२६ सारख्या मंचांमुळे अशा नवोदित उद्योजकांना जागतिक स्तरावरील गुंतवणूकदार, व्यावसायिक भागीदार आणि ग्राहक मिळवण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध होत असते. प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवसापासूनच विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी या ठिकाणी हजेरी लावली होती. यामध्ये प्रामुख्याने कृषी क्षेत्रातील ड्रोन फवारणी तंत्रज्ञान, आपत्तीच्या काळात मदत कार्यासाठी वापरले जाणारे विशेष ड्रोन आणि औद्योगिक सुरक्षेसाठी उपयुक्त ठरणारी उपकरणे पाहण्यासाठी मोठी गर्दी झाली होती. ड्रोन तंत्रज्ञानामुळे शेती क्षेत्रातील उत्पादकता कशी वाढू शकते आणि कीटकनाशकांची फवारणी अत्यंत कमी वेळेत व कमी खर्चात कशी करता येऊ शकते, याचे थेट दर्शन या प्रदर्शनात पाहायला मिळाले. तसेच, शहरी भागातील वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी भविष्यात वापरले जाणारे पॅसेंजर ड्रोन किंवा लॉजिस्टिक्ससाठी उपयुक्त ठरणारे हेवी ड्युटी ड्रोन याविषयी देखील उपस्थितांमध्ये मोठी उत्सुकता दिसून आली. या कार्यक्रमादरम्यान आयोजित करण्यात आलेल्या विविध परिसंवादांमध्ये ड्रोन उद्योगापुढील आव्हाने, कायदेशीर नियम आणि सुरक्षेचे निकष यावर सखोल चर्चा झाली. विशेषतः हवाई सुरक्षेच्या दृष्टीने संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये अनधिकृत ड्रोन उड्डाणांना आळा घालण्यासाठी विकसित करण्यात येत असलेल्या अत्याधुनिक अँटी-ड्रोन सिस्टीम आणि काउंटर-युएवी तंत्रज्ञानाचे सादरीकरण हे या प्रदर्शनाचे एक प्रमुख आकर्षण ठरले. भविष्यातील युद्धांचे स्वरूप आणि अंतर्गत सुरक्षा व्यवस्था बदलत असताना, शत्रूचे ड्रोन अचूकपणे टिपून नष्ट करणाऱ्या किंवा निष्क्रिय करणाऱ्या प्रणालींचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत चालले आहे. या तंत्रज्ञानामध्ये भारताने केलेली प्रगती या प्रदर्शनातून स्पष्टपणे दिसून आली. ड्रोन एक्सपो २०२६ च्या माध्यमातून केवळ व्यावसायिक करारच झाले नाहीत, तर भविष्यातील तंत्रज्ञानाचे एक स्पष्ट चित्र देखील उपस्थितांसमोर उभे राहिले. आगामी काळात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वापर अधिक व्यापक होणार असून यामध्ये भारताची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे, असा विश्वास या प्रदर्शनाला भेट देणाऱ्या तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. अशा प्रकारच्या आयोजनांमुळे देशाला तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनवण्याच्या मार्गाला आणखी बळ मिळत असून तरुण पिढीला संशोधनासाठी मोठी प्रेरणा मिळत आहे.