नागपूर काँग्रेसचा अभिनव प्रयोग, पक्ष चालवण्यासाठी सुरू केली क्राउड फंडिंग

स्थान: Newsroom

राजकीय पक्षांचे दैनंदिन कामकाज चालवणे, कार्यालयाचा मासिक खर्च भागवणे आणि विविध आंदोलने किंवा सामाजिक उपक्रम राबवणे यासाठी मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक निधीची आवश्यकता असते. हा खर्च भागवण्यासाठी पारंपरिकरीत्या काही ठराविक श्रीमंत देणगीदार किंवा उद्योगपतींवर किंवा पक्षातील आर्थिकदृष्ट्या सक्षम नेत्यांवर पक्षांचे मोठे अवलंबित्व असते. मात्र, या पारंपरिक व्यवस्थेला छेद देत आता नागपूर शहर काँग्रेस कमिटीने एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि अभिनव निर्णय घेतला आहे. नागपूर शहरात काँग्रेस पक्षाचा कारभार अधिक पारदर्शक पद्धतीने चालवण्यासाठी आणि सर्वसामान्यांच्या सहभागातून पक्ष संघटना मजबूत करण्यासाठी क्राउड फंडिंग म्हणजेच लोकसहभागातून निधी उभारणीचा उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे. या उपक्रमामुळे पक्षाच्या आर्थिक बाजूसाठी आता ठराविक नेत्यांवर अवलंबून राहण्याची गरज उरणार नाही, असा विश्वास शहर नेतृत्वाने व्यक्त केला आहे. नागपूर शहर काँग्रेसचे अध्यक्ष प्रफुल्ल गुडधे पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम प्रत्यक्षात आणला जात असून, या उपक्रमाची चर्चा आता राजकीय वर्तुळात सर्वत्र रंगली आहे. पक्षाचे दैनंदिन कामकाज सुरळीत चालवण्यासाठी आणि आर्थिक स्वावलंबन साध्य करण्यासाठी हा निर्णय अत्यंत दूरगामी ठरेल, असे बोलले जात आहे. या नवीन उपक्रमांतर्गत नागपुरातील काँग्रेस पक्षाचे मुख्य कार्यालय असलेल्या ऐतिहासिक देवडिया काँग्रेस भवन येथे विशेष क्युआर कोड लावण्यात आले आहेत. एवढेच नाही तर पक्षाचे शहर अध्यक्ष प्रफुल्ल गुडधे पाटील यांची भेट घेण्यासाठी येणाऱ्या नागरिकांकडून किंवा कार्यकर्त्यांकडूनही आता याच डिजिटल माध्यमातून पक्षाच्या निधीसाठी हातभार लावला जात आहे. काँग्रेस पक्षाच्या ‘संघटन सृजन’ अभियानांतर्गत काही दिवसांपूर्वी नाशिक येथे शहर अध्यक्ष आणि जिल्हाध्यक्षांचे एक विशेष प्रशिक्षण शिबीर आयोजित करण्यात आले होते. या शिबिरामध्ये पक्ष नेतृत्वाने सर्व जिल्हाध्यक्षांना मार्गदर्शन करताना, यापुढे पक्षीय खर्च भागवण्यासाठी केवळ ठराविक देणगीदारांवर अवलंबून न राहता पदाधिकारी, कार्यकर्ते आणि काँग्रेस विचारांवर निष्ठा असलेल्या सामान्य नागरिकांची मदत घेण्याचा सल्ला दिला होता. याच मार्गदर्शक सूचनेची अमलबजावणी करत नागपूरने सर्वप्रथम या क्राउड फंडिंगच्या प्रयोगाला प्रत्यक्षात सुरुवात केली आहे. या मोहिमेअंतर्गत नागपूर शहरातील काँग्रेसच्या पदाधिकाऱ्यांनी दर महिन्याला पक्षाच्या फंडामध्ये ठराविक आर्थिक योगदान देणे अपेक्षित करण्यात आले आहे. याशिवाय, जेसामान्य कार्यकर्ते आणि काँग्रेसच्या विचारसरणीवर गाढ विश्वास असणारे नागरिकसुद्धा या फंडात आपल्या परीने ऐच्छिक देणगी देऊ शकतात. विशेष म्हणजे, या संपूर्ण प्रक्रियेत पारदर्शकता राहावी यासाठी दर महिन्याला गोळा झालेल्या निधीचा आणि झालेल्या खर्चाचा सविस्तर हिशोब पक्षाच्या कार्यकर्त्यांसमोर मांडण्यात येणार आहे, जेणेकरून पारदर्शक कारभाराचा संदेश तळागाळापर्यंत पोहोचेल. दरम्यान, या संपूर्ण उपक्रमाबाबत माहिती देताना शहर काँग्रेस अध्यक्ष प्रफुल्ल गुडधे पाटील यांनी स्पष्ट केले की, काँग्रेस पक्षात ही क्राउड फंडिंगची संकल्पना कोणतीही नवीन किंवा बाहेरची नाही. स्वातंत्र्यपूर्व काळात महात्मा गांधींनी देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यासाठी याच लोकसहभागाच्या जोरावर निधी उभा केला होता. त्यांनी सन १९२० मध्ये नागपुरात भरलेल्या काँग्रेसच्या ऐतिहासिक अधिवेशनात लोकमान्य टिळकांच्या स्मरणार्थ ‘टिळक स्वराज्य फंड’ उभारला होता. एक ऑगस्ट १९२० रोजी लोकमान्य टिळकांच्या निधनानंतर नागपुरात झालेल्या या अधिवेशनात अशाच प्रकारे देशभरातून आणि सर्वसामान्यांकडून आलेल्या छोट्या-छोट्या देणगीतून लाखो रुपयांचा निधी स्वातंत्र्यलढ्यासाठी जमा करण्यात आला होता. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखालील या जन सहयोगाच्या आणि लोकनिधीच्या संकल्पनेमुळेच काँग्रेस पक्ष तळागाळातील लोकांपर्यंत पोहोचला होता. मात्र, दुर्दैवाने मधल्या काळात काँग्रेस पक्ष महात्मा गांधींची ही महत्त्वाची जन सहयोगाची संकल्पना विसरला आणि पक्षीय खर्चासाठी पर्यायी मार्गांवर अवलंबून राहिला. आताच्या काळात पुन्हा एकदा त्याच जुन्या आणि ऐतिहासिक संकल्पनेचे पुनरुज्जीवन करत पक्षाची भविष्याची वाटचाल ठरवण्याचा निर्णय नागपूर शहर काँग्रेसने घेतला आहे. या क्राउड फंडिंगमुळे केवळ पक्षाचा आर्थिक प्रश्न सुटणार नाही, तर तळागाळातील सामान्य कार्यकर्ता आणि नागरिक थेट पक्षाच्या कार्याशी जोडले जातील, असा ठाम विश्वास व्यक्त केला जात आहे. नागपुरात सुरू झालेला हा प्रयोग येत्या काळात इतर शहरांमध्ये आणि जिल्ह्यांमध्ये देखील अनुसरला जाऊ शकतो, अशी शक्यता राजकीय विश्लेषक व्यक्त करत आहेत. डिजिटल युगाचे तंत्रज्ञान आणि महात्मा गांधींचे विचार यांचा सुवर्णमध्य साधून नागपूर काँग्रेसने सुरू केलेली ही मोहीम येत्या काळात भारतीय राजकारणात एक नवा पायंडा पाडणारी ठरू शकते, असे दिसते.